Lezen› Daftar 5› Een verhaal ook als antwoord aan de fatalist en ter bevestiging van de vrije wil en de geldigheid van geboden en verboden, en de uitleg dat het excuus van de fatalist in geen enkele religie en in geen enkel geloof aanvaard wordt en geen vrijspraak oplevert van de straf voor de daad die hij heeft begaan, net zoals Iblis de fatalist geen vrijspraak kreeg toen hij zei: 'Omdat U mij heeft misleid.' En het kleine duidt op het grote› Vers 3084
M5:3084 — تا کشد بیاختیاری صید را / تا برد بگرفته گوش او زید را
M5:3084
Betekenis · به زبانِ تو — Je eigen taal · AI
ارادهی الهی، که در نگاه ما جبری و بدون انتخاب به نظر میرسد، در واقع قدرتی است که اختیار انسان را همچون صیدی به دنبال خود میکشد و او را هدایت میکند.
این بیت در ادامهی بحث پیچیدهی جبر و اختیار در مثنوی است. مولانا توضیح میدهد که چگونه ارادهی مطلق خداوند با اختیار انسان تعامل میکند. او در ابیات قبل بیان کرده که در درون هر مخلوقی، قدرتی حاکم وجود دارد که ظاهراً «بیاختیار» به نظر میرسد، اما در باطن، دارای اقتدار و کنترل است. این بیت، کارکرد آن قدرت را به تصویر میکشد.
مصراع اول، این قدرتِ به ظاهر «بیاختیار» را به صیادی تشبیه میکند که «صید» (یعنی اختیار انسان) را به دنبال خود میکشد. این «بیاختیاری» جبر کور نیست، بلکه ارادهی برتر الهی است که ارادهی ما را در مسیر خود قرار میدهد.
مصراع دوم این مفهوم را با مثالی ساده و ملموس روشنتر میکند: «زید» (نامی رایج برای یک شخص فرضی در مثالهای عربی و فارسی) گوش کسی را میگیرد و او را با خود میبرد. در این تصویر، فردی که گوشش گرفته شده، هنوز با پاهای خود راه میرود (اختیار دارد)، اما جهت و مقصد حرکتش توسط زید تعیین میشود (تحت حاکمیت ارادهی برتر است). مولانا با این تمثیل نشان میدهد که اختیار انسان نفی نمیشود، بلکه تحت مدیریت و راهبری ارادهی خداوند قرار میگیرد، همانطور که در بیت بعدی میگوید اختیار انسان به کمندی برای خداوند تبدیل میشود.
- بیاختیاری
- در این بیت، به معنای جبری بودن یا نداشتن انتخاب نیست، بلکه اشاره به قدرت و ارادهی الهی است که از دید انسان، فاقد انتخاب به نظر میرسد اما در حقیقت، حاکم و مقتدر است.
- صید
- شکار، استعاره از اختیار انسان که توسط ارادهی الهی جذب و هدایت میشود.
- زید
- نامی رایج و عمومی (مانند «فلانی») که در ادبیات کلاسیک فارسی و عربی برای بیان مثال در مورد یک شخص به کار میرود.
Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd
Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.
Wat lezers vroegen0
Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.