Lezen› Daftar 5› Een verhaal ook als antwoord aan de fatalist en ter bevestiging van de vrije wil en de geldigheid van geboden en verboden, en de uitleg dat het excuus van de fatalist in geen enkele religie en in geen enkel geloof aanvaard wordt en geen vrijspraak oplevert van de straf voor de daad die hij heeft begaan, net zoals Iblis de fatalist geen vrijspraak kreeg toen hij zei: 'Omdat U mij heeft misleid.' En het kleine duidt op het grote› Vers 3092
M5:3092 — خواستش میگوی بر وجه کمال / که نباشد نسبت جبر و ضلال
M5:3092
Betekenis · به زبانِ تو — Je eigen taal · AI
وقتی از ارادهی خداوند صحبت میکنی، آن را به گونهای کامل و بینقص توصیف کن که مفهوم جبر و گمراهی به ذات او نسبت داده نشود.
این بیت در میانهٔ بحث پیچیدهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا استدلال میکند که قدرت و ارادهٔ خداوند، اختیار و ارادهٔ انسان را نفی نمیکند، همانطور که قدرت انسان بر اشیاء بیجان، وجود آن اشیاء را از بین نمیبرد (بیت ۳۰۹۰). قدرت الهی در سطحی بالاتر عمل میکند و ارادهٔ ما را در بر میگیرد، نه اینکه آن را حذف کند.
در این بیت، مولانا یک اصل مهم کلامی و عرفانی را بیان میکند: باید ارادهٔ خداوند (خواست او) را به «کاملترین وجه» (بر وجه کمال) توصیف کرد. توصیف کامل به این معناست که ارادهٔ الهی را طوری تعریف کنیم که مستلزم نسبت دادن نقصهایی چون مجبور کردن بندگان به گناه (جبر) یا گمراه کردن آنها (ضلال) به او نباشد. به عبارت دیگر، اگر تفسیر ما از ارادهٔ خدا به این نتیجه برسد که او کسی را به زور به سوی کفر و گناه میراند، این تفسیر ماست که ناقص است، نه ارادهٔ خدا.
این بیت در واقع یک راهنما برای تفکر درست دربارهٔ خداست. مولانا میگوید مشکل در خودِ مفهوم «ارادهٔ الهی» نیست، بلکه در فهم محدود و ناقص ما از آن است. فهم کامل، هم جایگاه ارادهٔ مطلق الهی را حفظ میکند و هم مسئولیت و اختیار انسان را معتبر میشمارد. بیتهای بعدی این ایده را باز میکنند و توضیح میدهند که ارادهٔ تو برای انجام کفر نیز شرط لازم است و نمیتوان آن را صرفاً به خواست خدا نسبت داد و خود را مبرا دانست.
- خواستش
- خواستِ او، ارادهٔ او (خداوند)
- بر وجه کمال
- به بهترین و کاملترین شکل ممکن
- نسبت
- نسبت دادن، مرتبط کردن
- جبر
- زور، اجبار، عقیدهای که طبق آن انسان در اعمال خود اختیاری ندارد
- ضلال
- گمراهی، منحرف شدن از راه راست
Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd
Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.
Wat lezers vroegen0
Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.