Lezen› Daftar 5› Een verhaal ook als antwoord aan de fatalist en ter bevestiging van de vrije wil en de geldigheid van geboden en verboden, en de uitleg dat het excuus van de fatalist in geen enkele religie en in geen enkel geloof aanvaard wordt en geen vrijspraak oplevert van de straf voor de daad die hij heeft begaan, net zoals Iblis de fatalist geen vrijspraak kreeg toen hij zei: 'Omdat U mij heeft misleid.' En het kleine duidt op het grote› Vers 3096
M5:3096 — گاو گر یوغی نگیرد میزنند / هیچ گاوی که نپرد شد نژند
M5:3096
Betekenis · به زبانِ تو — Je eigen taal · AI
همانطور که گاو را به خاطر سرپیچی از کار تنبیه میکنند و گاوی که کارش را میکند در امان است، انسان نیز در برابر اعمالش مسئول است و نمیتواند به بهانۀ جبر از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند.
این بیت در میانهٔ بحثی طولانی دربارۀ اختیار و جبر آمده است. مولانا در اینجا استدلالی بسیار ساده و ملموس برای اثبات اختیار انسان و مسئولیت او در برابر اعمالش میآورد. او انسان را به گاوی تشبیه میکند که برای شخم زدن به کار گرفته میشود.
تمثیل گاو و یوغ: همانطور که از یک حیوان انتظار میرود که یوغ را بر گردن نهد و زمین را شخم بزند، از انسان نیز انتظار میرود که به امر و نهی الهی گردن نهد. اگر گاو از زیر کار در برود و سرکشی کند (بجهد)، صاحبش او را میزند. این تنبیه برای عملی است که گاو با نوعی «اختیار» حیوانی انجام داده است. هیچکس گاوی را که آرام کارش را میکند، تنبیه نمیکند و در نتیجه آن گاو «نژند» و افسرده نمیشود. این مثال ساده نشان میدهد که حتی در عالم حیوانات نیز نوعی مسئولیت در برابر عمل وجود دارد و پاداش و جزا بر مبنای آن است.
مولانا با این مثال میخواهد به جبریمذهبان بگوید: چطور شما برای یک حیوان قائل به مسئولیت و تنبیه هستید، اما انسان را که دارای عقل و اراده است، مجبور محض و فاقد مسئولیت میدانید؟ اگر تنبیه گاو به خاطر سرپیچیاش امری معقول و پذیرفته است، پس کیفر انسان گناهکار نیز به طریق اولی معقول و عادلانه است. این استدلال، بهانۀ «خواست خدا بود که من گناه کردم» را باطل میکند و تأکید دارد که خواست و ارادهٔ خود فرد نیز در این میان نقشی اساسی دارد.
- یوغ
- ابزار چوبی که بر گردن گاو یا حیوانات بارکش میگذارند تا گاری یا خیش را بکشند.
- نپرد
- در اینجا به معنی نجهد، از زیر کار شانه خالی نکند، سرکشی نکند.
- نژند
- غمگین، افسرده، اندوهگین، سست و ضعیف.
Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd
Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.
Wat lezers vroegen0
Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.