Lezen Daftar 6 Gebed en toevlucht zoeken tot God tegen de beproeving van de vrije wil en tegen de beproeving van de oorzaken van de vrije wil. De hemelen en aarde klaagden en vreesden de vrije wil en de oorzaken van de vrije wil. En de schepping van de mens raakte verslaafd aan het zoeken naar zijn vrije wil en de oorzaken van zijn vrije wil, zoals een zieke die zichzelf weinig vrije wil toekent, gezondheid wil, wat de oorzaak is van vrije wil, zodat zijn vrije wil toeneemt, en een positie wil, zodat zijn vrije wil toeneemt. En de landing van Gods toorn in vroegere volkeren was overmatige vrije wil en de oorzaken van vrije wil. Niemand heeft ooit een arme farao gezien. Vers 213

M6:213 — تا بکی این ابتلا یا رب مکن / مذهبی‌ام بخش و ده‌مذهب مکن

تا بکی این ابتلا یا رب مکنمذهبی‌ام بخش و ده‌مذهب مکن
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:213

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پروردگارا، این آزمایش‌ها و گرفتاری‌ها تا کی؟ چنین با من مکن! به من یک راه و مذهب عطا کن و مرا در میان ده‌ها راه و مذهب سرگشته مگردان. معنا: مولانا در این بیت از کثرت انتخاب‌ها و ابتلاهای ناشی از اختیار آدمی به خداوند شکوه می‌کند و از او یک راه روشن و واحد می‌طلبد تا از سرگشتگی و خطرات گزینش‌های نادرست در امان باشد.

شرح

در این بیت، مولانا سخنی بر زبان می‌آورد که در نگاه نخست، شاید غریب بیاید. او نه از جبر، که از اختیار می‌نالد. ما عموماً از تنگنای جبر و محدودیت‌هایی که تقدیر بر ما تحمیل می‌کند، گلایه می‌کنیم؛ اما مولانا اینجا از آن سوی سکه، از باری که اختیار بر دوش آدمی می‌نهد، می‌گریزد و آن را به درگاه الهی بازپس می‌زند. او می‌گوید: «تا بکی این ابتلا یا رب مکن، مذهبی‌ام بخش و ده‌مذهب مکن.» این درخواستی است که من را بیازمای، ده راه و صد گزینه پیش پای من مگذار که در انتخاب آن‌ها حیران و سرگردان بمانم و عاقبت به خطا افتم.

از دید من، وقتی مولانا در اینجا از «اختیار» سخن می‌گوید، منظور بیش از آنکه مختاریت ذاتی آدمی باشد—که حتی در بند و زندان نیز پابرجاست—قدرت انتخاب میان گزینه‌های متکثر است. او نه می‌خواهد قوهٔ انتخاب از او ستانده شود، بلکه تمنای آن دارد که «قدرت» او برای گزینش، معطوف به تنها یک راه و یک گزینهٔ درست باشد؛ نه اینکه هزاران راه کج و معوج پیش روی او گشوده شود و او را به ورطهٔ هلاکت اندازد. این طلبِ یک مذهب در برابر ده‌مذهب، در واقع طلبِ صراط مستقیم است، طلبِ یکتاپرستی در عمل و توحید در مسیر زندگی.

مولانا به‌خوبی واقف است که در اختیار، «آفت‌ها» نهفته است. آفتی که گاه موجب هلاکت می‌شود، زیرا ممکن است انسان بر اثر انتخاب یک گزینهٔ بد، تمام پیامدهای سوء آن را متحمل شود. او می‌خواهد از همین ابتدا، از این بار سنگین اختیار و قدرتِ گزینش رها شود و راه مستقیم را از خداوند طلب می‌کند تا بدون سرگشتگی و خطا، به مقصد عالی خود برسد. این نه شکوه از بی‌عدالتی تقدیر، بلکه تمنایی عمیق برای هدایت و دستگیری الهی در میانهٔ حیرت انتخاب‌هاست؛ درخواستی برای سادگی و یقین در مسیری که به کمال می‌انجامد. این بیت نشان می‌دهد که مولانا، در اوج معرفت و توحید، بار مسئولیت اختیار را بیش از جبر، سنگین و خطرساز می‌داند و به این دلیل از آن به خداوند پناه می‌برد.

نکات کلیدی

  • شکوه مولانا در این بیت از اختیار است، نه جبر — بر خلاف انتظار عام.
  • او از خداوند طلب یک راه مستقیم و روشن می‌کند تا از سرگشتگی و کثرت گزینه‌ها در امان بماند.
  • «اختیار» در اینجا به معنای «قدرت انتخاب» میان گزینه‌های فراوان است که خود حامل آفت‌ها و خطراتی است.
  • این درخواست، نه برای سلب اراده، بلکه برای تحدید قدرت انتخاب و رهایی از بار مسئولیت انتخاب‌های متعدد است.
  • مولانا در پی یقینی است که کثرت راه‌ها را به یک مقصد واحد و امن فروبکاهد.
  • این بیت تمنایی عمیق برای هدایت الهی و سادگی مسیر زندگی است، نه گله از تقدیر.

Sources: d6-s07 · 18:10:00 d6-s07 · 19:41:00 d6-s29 · 00:51:42

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.