Lezen Daftar 6 Het verhaal van de zeekoe die de Kaviaanse parel van de bodem van de zee opbracht, deze 's nachts op het strand legde en er in de glans en schittering van graasde. De koopman kwam uit zijn hinderlaag tevoorschijn, en toen de koe verder van de parel was gegaan, bedekte de koopman de parel met modder en donkere aarde en klom in een boom. Tot het einde van het verhaal en de analogie. Vers 2932

M6:2932 — اهبطوا افکند جان را در حضیض / از نمازش کرد محروم این محیض

اهبطوا افکند جان را در حضیضاز نمازش کرد محروم این محیض
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:2932

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: فرمان «فرود آیید!» جان را به حضیض افکند؛ این گرفتاری (گویی حیض)، او را از نمازش محروم ساخت. معنا: این بیت به هبوط روح از جایگاه علوی به جهان مادی و اسارت در کالبد تن اشاره دارد. این افتادگی، مانند دوران ناپاکی، ارتباط مستقیم و ناب روح با مبدأش را به ظاهر قطع می‌کند.

شرح

مولانا در این بیت، در پی تمثیل گاو بحری است که گوهری گران‌بها را از اعماق دریا به ساحل می‌آورد، اما تاجری حیله‌گر آن را با لجن می‌پوشاند تا گاو از آن بگریزد. این داستان تمثیلی است برای فهم جایگاه انسان و گوهر پنهان در وجود او. من بارها گفته‌ام که مثنوی دفتر «خویشتن‌شناسی» است و این بیت، به عمیق‌ترین وجه، چگونگی گم شدن خودمان را بیان می‌کند.

«اهبطوا افکند جان را در حضیض»؛ این مصرع اشاره دارد به فرمان الهی «اهبطوا» که در قرآن کریم آمده و آدم و حوا را به هبوط از بهشت به زمین امر می‌کند. این فرمان، نه تنها آدم و حوا، بلکه جانِ ازلیِ همه‌ی ما را از اوجِ قرب الهی به «حضیض» این عالمِ خاکی فرود آورد. حضیض، واژه‌ای نجومی است که به پایین‌ترین نقطه اشاره دارد، در مقابل اوج. روحِ مطلق و تابناک ما، با این فرمان، اسیر قفس تن شد، گویی در گل آلود شد. آن گوهر یگانه و اصیل که ذات ماست، در این گلِ تن پنهان گشت و ما دچار از خود بیگانگی شدیم. ما پنداشتیم که همین «گل» هستیم، همان‌طور که ابلیس به ظاهرِ گلیِ آدم نگریست و از سجده بر او سر باز زد، از درک آن «گوهر» پنهان در گل عاجز ماند. متأسفانه، نه تنها ابلیس ما را نشناخت، نه تنها دنیا گوهر ما را زیر لجن پنهان کرد، بلکه خودمان نیز خویش را گم کردیم؛ گوهر خویش را فراموش کردیم و پنداشتیم که ما فقط همین تنِ خاکی و فانی هستیم.

«از نمازش کرد محروم این محیض»؛ مولانا در اینجا از استعاره‌ای بسیار قدرتمند بهره می‌گیرد. «محیض» به دوران حیض اشاره دارد که در فقه اسلامی، زنان را از اقامه نماز معاف می‌کند. این وضعیت هبوط و اسارت در تن، این آلودگی و گل‌آلودگیِ گوهر جان، گویی همچون محیضی است که بر جان ما عارض شده است. این گرفتاریِ وجودی، روح را از «نماز» واقعی، یعنی از ارتباط مستقیم، خالص و بی‌واسطه با مبدأ خود محروم کرده است. این محرومیت البته به معنای قطع کامل و ابدی نیست، بلکه به مثابه حجابی موقت و حالتی از کدورت است که مانع از شفافیت و نورانیت کامل ارتباط می‌شود. جانِ ازلی ما در این دنیا، همچون گوهری است که با لجن تن و تعلقات دنیا پوشیده شده و همین امر، قابلیت آن را برای درخشش و ارتباط بی‌حجاب با خداوند، دچار چالش کرده است. این محرومیت، محرومیت از حضور محض و شهود بی‌واسطه است، هرچند که راه برای ارتباطات دیگر، همچنان گشوده است.

نکات کلیدی

  • هبوط روح به جهان خاکی، سفری اجباری به «حضیض» تن است.
  • اسارت در کالبد بدن، گوهر جان را پنهان کرده و منجر به خودفراموشی و از خود بیگانگی می‌شود.
  • «محیض» استعاره‌ای است برای حالت گرفتاری و کدورت روح که ارتباط ناب آن با مبدأ را موقتاً می‌پوشاند.
  • این محرومیت از نماز، نه به معنای ترک کامل، بلکه اشاره به از دست دادن شفافیت و بی‌واسطگی حضور است.
  • چالش اصلی انسان، کشف آن گوهر پنهان در «گل» وجود خویش است تا به ذات خود بازگردد.

Sources: d6-s66 · 00:64:52 d6-s66 · 00:65:21 d6-s66 · 00:66:35

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.