Lezen Daftar 6 Het verhaal van de zeekoe die de Kaviaanse parel van de bodem van de zee opbracht, deze 's nachts op het strand legde en er in de glans en schittering van graasde. De koopman kwam uit zijn hinderlaag tevoorschijn, en toen de koe verder van de parel was gegaan, bedekte de koopman de parel met modder en donkere aarde en klom in een boom. Tot het einde van het verhaal en de analogie. Vers 2936

M6:2936 — هر گلی که اندر دل او گوهریست / گوهرش غماز طین دیگریست

هر گلی که اندر دل او گوهریستگوهرش غماز طین دیگریست
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:2936

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هر گِلی که در درونش گوهری نهفته است، آن گوهر، نشانگر سرشت و طینتی دیگر (نه از جنس خاکِ محض) برای آن گِل است. معنا: این بیت بیان می‌کند که هر چیز ظاهری که باطنی ارزشمند و گوهرین دارد، آن گوهر درونی خود گواه و نشانه‌ای از تفاوت سرشت و برتری آن ظاهر است، نه یک خاک معمولی.

شرح

ما در این بیت، که بلافاصله پس از داستان شگفت‌انگیز گاو بحری و گوهر پوشیده شده در گل می‌آید، با یکی از کلیدی‌ترین تعالیم مولانا و البته همهٔ عرفان و حکمت روبرو می‌شویم: مسئلهٔ صورت و معنی، ظاهر و باطن. این بیت یک حقیقت عام را از آن داستان خاص استخراج می‌کند.

مولانا در اینجا می‌گوید که هر گِلی که در دل خود گوهری پنهان دارد، آن گوهر خودش "غماز" است. غماز یعنی چه؟ غماز در اصل به معنای خبرچین و افشاگر است. یعنی آن گوهر از نوع خاص و والای این گل خبر می‌دهد، بر ماهیت غیرعادی این گِل شهادت می‌دهد. این گِل، گِل معمولی نیست؛ گِلی است که باطنی نورانی دارد.

به خاطر می‌آوریم که مولانا چگونه خطای ابلیس را در سجده نکردن به آدم تبیین می‌کند. ابلیس «تین» آدم را دید، گِل را دید، اما گوهر پنهان در آن گِل، یعنی روح الهی، را ندید. او صورت را دید و از معنی غافل ماند. با خود گفت: من از آتشم و او از گِل، پس چرا به این گِل سجده کنم؟ این همان خطای دیدِ گاو بحری است که گوهر را در گل می‌بیند و با گمانِ اینکه لجن است، از آن می‌گریزد. این داستان، تمثیلی دقیق از ابلیس است که «کان بلیس از متن تین کور و کر است / گاو کی داند که در گل گوهر است.»

و این تنها خطای ابلیس نیست، بلکه خطای بسیاری از ما انسان‌هاست. ما نیز بارها و بارها «صورت راه زدیم»، یعنی به ظواهر چسبیدیم و از باطن و عمق غافل شدیم. ما نیز گوهرهای درون خودمان را، روح الهی که در کالبد گِلین ما دمیده شده، در هبوط به این جهان خاکی، در میان حجاب‌ها پنهان کرده‌ایم و چه بسا خودمان نیز از وجود آن غافل شده‌ایم. مولانا در جای دیگری می‌گوید: «ما خودمون رو هم گم کردیم این گوهرمون که لای گل‌ها رفت فراموشش کردیم.» و چه بسا شیطان به ما سجده نکرد، چون ما نیز خودمان را گِل پنداشتیم، نه آن گوهرِ در گِل پنهان را. این غفلت از خودِ گوهرین، سرچشمهٔ بسیاری از ناکامی‌ها و سردرگمی‌های ماست.

اما اهل دل، «تاجران حقیقت»، کسانی که باطن‌بین‌اند، می‌دانند که در این گلِ خاک‌آلود، گوهری گرانبها نهفته است. این گِل، به واسطهٔ آن گوهر، «طین دیگریست»؛ گِلی است که سرشتی متفاوت و متعالی دارد. این گوهر در واقع افشاگر آن سرشت خاص است. این به یک معنی، پلورالیسم وجودی را در جهان آشکار می‌کند: همهٔ گل‌ها یکسان نیستند. برخی گِل‌ها حامل گوهرهای آسمانی‌اند و از این رو ماهیتی دیگرگون دارند.

نکات کلیدی

  • باطن هر شیء، گوینده و افشاگر حقیقت پنهان آن است، نه صرف ظاهرش.
  • آنچه در ظاهر خاکی و معمولی می‌نماید، ممکن است در باطن گوهری الهی داشته باشد که به آن ارزشی دیگر می‌بخشد.
  • خطای ابلیس در سجده نکردن به آدم، از همین نادیده گرفتن گوهر درونی آدم و چسبیدن به ظاهر گِلین او ناشی می‌شد.
  • بسیاری از انسان‌ها نیز به گِلین بودن خود قانع می‌شوند و گوهر الهی درونشان را فراموش می‌کنند؛ این غفلت، ریشهٔ از خود بیگانگی است.
  • اهل دل و حقیقت‌جویان، کسانی هستند که قادرند گوهر را در میان گل بشناسند و از ظاهر به باطن راه برند.

Sources: d6-s66 · 00:58:01 d6-s66 · 00:64:52 d6-s66 · 00:66:30

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.