Lezen Daftar 6 Het verhaal van Abd al-Ghaus en hoe hij door de djinns werd ontvoerd, en hoe hij jarenlang onder de djinns woonde, en hoe hij na jaren terugkeerde naar de stad en zijn eigen kinderen niet meer verdragen kon, vanwege zijn verwantschap en sympathie met de djinns. Vers 2980

M6:2980 — نه نبی فرمود جود و محمده / شاخ جنت دان به دنیا آمده

نه نبی فرمود جود و محمدهشاخ جنت دان به دنیا آمده
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:2980

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: نبی نفرمود که جود و خصلت محمدی، شاخه‌ای از بهشت است که به دنیا آمده؟

معنا: این بیت بیان می‌کند که فضیلت‌هایی چون سخاوت و اخلاق نبوی، نمودهایی از بهشت در همین جهان هستند؛ یعنی ریشه در عالم برتر دارند و در وجود انسان‌ها آشکار می‌شوند.

شرح

این بیت، از آن دست ابیاتی است که مولانا در آن به جوهرهٔ وجودی پدیده‌ها و نه شکل ظاهری آنها می‌پردازد. اینجا، سخاوت (جود) و «محمدت» یا همان ویژگی‌های متعالی اخلاقی و سیرت نبوی، به مثابهٔ «شاخ جنت» دانسته می‌شوند که به دنیا آمده است. این تعبیر، عمق معرفت‌شناختی مولانا را به وضوح نشان می‌دهد.

من بارها تأکید کرده‌ام که مولانا می‌کوشد تا ما را از دام پندار «ظرف و مظروف» برهاند. ما عادت کرده‌ایم که فکر کنیم در زمان یا در مکان زندگی می‌کنیم، گویی زمان و مکان دو اتاقند که ما به آنها پا گذاشته‌ایم. حال آنکه حقیقت این است که ما خودِ زمانیم، ما خودِ مکانیم. وقتی ما می‌گذریم، زمان می‌گذرد؛ وقتی ما هستیم، مکان هست. همین قیاس در فهمِ بهشت و جهنم نیز صادق است. ما بهشت را «می‌شویم»، نه اینکه صرفاً «وارد» آن شویم.

همان‌طور که وقتی می‌گوییم «در شادی‌ام»، منظورمان این نیست که شادی یک ظرف است و ما درون آن قرار گرفته‌ایم؛ بلکه به این معناست که «من شادم»، «من رنجورم». بهشت و جهنم نیز همین‌گونه‌اند. آن آتش سوزان جهنم، در حقیقت از درون خودِ ما برمی‌خیزد و خودمان را می‌سوزاند. و آن گلستان بهشت، نیز باغی‌ست که در نهاد ما شکفته است. اینها مکان‌های بیرونی نیستند که ما را به زور به آنجا هل دهند؛ بلکه حالات وجودی و ثمرات اعمال و احوال درونی ما هستند.

جهان ما، به تعبیر قرآن «دارالغرور» است؛ یعنی دنیایی که ما را می‌فریبد و امور را وارونه نشان می‌دهد. در این جهان غیبت و ظلمت، بسیاری از حقایق پنهان‌اند و بهشت و جهنم حقیقیِ ما، همچون اسرار سر به مهر باقی می‌مانند. اما در «یَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ»، آن روز که رازها فاش می‌شود، همه چیز آشکار خواهد شد و معلوم می‌شود که جود و محمدت، چگونه از جنس بهشت بودند و در این جهان به صورت شاخه‌هایی از آن جلوه کرده‌اند. اینها نمونه‌هایی از آن «جنسیت بهشتی» هستند که در وجود برخی انسان‌ها متحقق می‌شود و آنان را یزدان‌پرست می‌سازد؛ چرا که وقتی از جنس حقیقت شوید، پرستش‌تان نیز از نوع حقیقت خواهد بود.

نکات کلیدی

  • بهشت و جهنم حالات درونی و نتایج اعمال خود ما هستند، نه مکان‌های بیرونی که مستقل از ما وجود داشته باشند.
  • انسان‌ها بهشت را «می‌شوند»، نه اینکه صرفاً «داخل» آن شوند؛ یعنی ماهیت وجودی‌شان بهشت‌گونه می‌گردد.
  • فضایلی مانند سخاوت و اخلاق نیکوی پیامبرگونه، تجلیات و «شاخه‌های» حقیقی بهشت در این جهان محسوب می‌شوند.
  • تصور «ظرف و مظروف» در مورد مفاهیم معنوی (مانند در زمان بودن یا در شادی بودن) یک خطای ادراکی است؛ ما خودِ آن حقیقت هستیم.
  • این جهان، «دارالغرور» است و حقایق درونی و غیبی را پنهان می‌کند و امور را وارونه نشان می‌دهد، اما در قیامت این پرده‌ها کنار می‌روند.

Sources: d6-s67 · 26:23:00 d6-s67 · 27:42:00

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.