Lezen Daftar 6 Ja'far, moge God tevreden met hem zijn, komt alleen om het fort in te nemen, en de koning van dat fort overlegt hoe hij hem kan verdrijven. En de vizier zegt tegen de koning: 'Geef u over, en waag u niet aan domme roekeloosheid, want deze man is een veldheer en heeft een grote menigte van God in zijn ziel.' Tot het einde. Vers 3046

M6:3046 — آن یکی چشمش بکندی از ضراب / وان دگر گوشش دریدی هم به ناب

آن یکی چشمش بکندی از ضرابوان دگر گوشش دریدی هم به ناب
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:3046

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: یکی از موشان با ضربه، چشم گربه را از جا می‌کَند، و دیگری گوشش را با دندان نیش پاره می‌کند. معنا: این بیت، به شکلی تصویری و زنده، نشان می‌دهد که اگر موجودات ضعیف، حتی در برابر دشمن قوی‌تر، با یکدیگر متحد شوند، چه نیروی مخربی می‌توانند پیدا کنند و چگونه قادر به عمل جمعی و آسیب‌رساندن جدی خواهند بود.

شرح

مولانا در اینجا با مثالی کوبنده و ملموس، به یکی از عمیق‌ترین معرفت‌های مثنوی اشاره می‌کند: قدرت «جمعیت» یا همان اتحاد درونی. این بیت در چارچوب حکایتی از موشان و گربه می‌آید؛ حکایتی که به ظاهر ساده است اما در باطن، درس‌هایی بزرگ دربارهٔ سازمان‌یابی اجتماعی، ارادهٔ جمعی و هم‌دلی می‌دهد.

به گمان بسیاری، قدرت در کثرت عددی و انبوهی جسمانی است؛ اما مولانا این پندار را «ژاژ» و «فشار» می‌خواند، یعنی سخنانی بی‌اساس و بیهوده. او تاکید می‌کند که «نیست جمعیت ز بسیاری جسم / جسم را بر باد دان قائم چو اسم». اجسام، همانند اسامی، از ثبات و بنیاد حقیقی بی‌بهره‌اند. یک اسم فقط یک قرارداد است، نه یک واقعیت جوهری؛ و اجسام نیز اگر از روح و جانِ واحدی برنخیزند، چیزی جز سایه‌هایی بر باد نیستند. جمعیت حقیقی، در «دل»‌هاست، نه در «جسم»‌ها.

این بیت به تفصیل شرح می‌دهد که اگر موشان، با وجود ضعف جسمانی، دارای «جمعیت» و «همیت» (غیرت و اراده) بودند، چه بلایی می‌توانستند بر سر گربه بیاورند. موش‌هایِ از هم گسسته، با یک بانگ گربه مدهوش می‌شوند؛ اما موش‌های متحد، هر کدام با وظیفه‌ای مشخص و هماهنگ، چنان به گربه حمله می‌کردند که «بیرون‌شو»یی برایش نمی‌ماند. یکی چشمش را با ضربه می‌کَند، دیگری گوشش را با دندان نیش می‌درید، و سومی پهلویش را سوراخ می‌کرد. این تصویر، نه تنها به قدرت هم‌دلی اشاره دارد، بلکه استعاره‌ای است از قدرت «فداییان»؛ کسانی که با غیرت و از جان گذشتگی، به دشمن حمله می‌برند.

در نگاه مولانا، این جمعیت خاطر و همبستگی روحی، چیزی نیست که انسان‌ها خودسرانه بتوانند ایجاد کنند؛ بلکه نعمتی است از جانب خداوند. «مالک‌الملک است جمعیت دهد». وحدت، تجلی‌گاه عنایت الهی است. همان‌گونه که قصاب از انبوهی گوسفندان نمی‌هراسد، یا هشیاری بی‌نهایت هم نمی‌تواند مانع آمدن خواب شود، کثرت ظاهری نیز در برابر اتحاد روحی و معنوی بی‌اثر است. اینجاست که عمق نگاه مولانا آشکار می‌شود: قدرت واقعی، نه در ظاهر، بلکه در باطن، در وحدت دل‌ها و هدایت الهی است.

نکات کلیدی

  • قدرت واقعی در کثرت جسمانی نیست، بلکه در «جمعیت خاطر» و همبستگی درونی است.
  • وحدت و همبستگی می‌تواند ضعیف‌ترین موجودات را قادر به مقابله با قوی‌ترین دشمنان کند.
  • این بیت، استعاره‌ای از روحیهٔ فداکاری و حملهٔ هماهنگ برای دستیابی به هدفی مشترک است.
  • «جمعیت» و اتحاد حقیقی، نعمتی الهی است که از جانب «مالک‌الملک» اعطا می‌شود.

Sources: d6-s68 · 00:57:48 d6-s68 · 01:00:14 d6-s68 · 01:02:34

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.