Lezen Daftar 6 De gelijkenis van een scheelziende persoon, zoals die vreemdeling genaamd 'Umar, die van de ene winkel naar de andere werd verwezen, en hij begreep niet dat alle winkels één zijn in die zin dat men geen brood aan 'Umar verkoopt. 'Ik zal hier repareren. Ik heb een fout gemaakt. Mijn naam is geen 'Umar. Als ik in deze winkel berouw en herstel, zal ik brood vinden uit alle winkels in deze stad. En als ik zonder herstel zo doorga als 'Umar, en deze winkel passeer, dan ben ik beroofd en scheelziend, en ik heb deze winkels als gescheiden beschouwd.' Vers 3233

M6:3233 — وا رهیدی از حوالهٔ جا به جا / اندرین کاشان پر خوف و رجا

وا رهیدی از حوالهٔ جا به جااندرین کاشان پر خوف و رجا
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:3233

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: از ارجاع پی‌درپی و سرگردانی رهایی یافتی، در این دنیای (کاشان) پُر از بیم و امید. معنا: این بیت به رهایی انسان از سرگردانی و جستجوی بی‌حاصل در جهان مادی و پرآشوب اشاره دارد، اگر او به بصیرتی یگانه دست یابد.

شرح

این بیت، نقطه‌ی اوج تمثیل بسیار پُرمعنای مولاناست؛ تمثیلی که به نظر من، چکیده‌ای است از سرنوشت معنوی بسیاری از انسان‌ها در این «کاشانِ پرخوف و رجا»، یعنی همین عالم طبیعت. مولانا داستان مردی را حکایت می‌کند که نامش «عمر» بود و در شهر «کاشان» که آن روزگار اهل وحدت و همدلی بودند (در معنای نپذیرفتن نام «عمر»)، دنبال نان می‌گشت. این مرد احول و دوبین بود و هر بار که به دکانی می‌رفت و نامش را بر زبان می‌آورد، او را به دکان دیگری حواله می‌دادند. او نمی‌فهمید که در آن شهر، همه دکان‌ها، یعنی همه کاسبان، یکی هستند در موضع خود نسبت به نام او. این سرگردانی «جا به جا»، این حواله‌شدن از این مغازه به آن مغازه، بی‌هیچ نتیجه‌ای، حکایت حال کسانی است که در این دنیای مادی، در پی معنا و آرامش، از این مکتب به آن مکتب، از این دکتر به آن دکتر، از این قرص به آن قرص، و از این راه حل به آن راه حل می‌روند. این حواله‌شدن، نه تنها رهگشا نیست، بلکه خود نشانه‌ای است از گم کردنِ منزل و مقصد.

مولانا در اینجا با لطافتِ تمام، «کاشان» را استعاره‌ای می‌گیرد از همین «عالم طبیعت» که آکنده از «خوف» و «رجا» است، پر از بیم و امید، تشویش و پشیمانی، و آمیزه‌ای از شادی و غم. این جهان، به تعبیر دیگر، پر از حواله‌هایی است که تو را از جایی به جای دیگر می‌کشاند و به ساحلی مطمئن نمی‌رساند. وقتی فردی احول باشد، یعنی چشمش کثرت‌بین باشد و وحدتِ نهفته در پسِ کثرات را نبیند، در این کاشانِ هستی، دائماً سرگردان می‌ماند. او دکان‌ها را متعدد می‌بیند و امید دارد که شاید دکان بعدی، چیزی برایش داشته باشد. اما مولانا می‌گوید که اگر این شخص، آن «اشراقِ نااحولی» بر دلش بتابد، یعنی از دوبینی رها شود و چشم وحدت‌بین پیدا کند، آنگاه این «عمر» تبدیل به «علی» می‌شود؛ خواه به معنای تغییر نام (پذیرش موضع یگانه) باشد، خواه به معنای فهمِ این حقیقت که در نزد حق، تفاوتی میان این نام‌ها نیست و همه چیز در وحدتِ مطلق او منحل است.

پس، «وارهیدی از حوالهٔ جا به جا» یعنی رهایی از همین سرگردانی بی‌امان، از تردد و تردید بی‌پایان. این همان لحظه‌ای است که زندگی معنا پیدا می‌کند، که «می‌دانی کجایی، در نزد کی هستی، مهمان کدام میزبان و کدام مهمانخانه‌ای.» این رهایی از سردرگمی، از تلاطم‌های فکری و عملی، همان آرامشی است که انسان را از نیاز به سرگرم‌کردن خویش برای فرار از ملال، بی‌نیاز می‌کند. زندگی‌ای که به قوتِ جریان آب در یک جویبار پرآب، سرشار از معنا و هدف شود، جایی برای خاشاک و زباله (ملالت و اندوه) باقی نمی‌گذارد. آدمی به جای اینکه به دنبال درمان‌های موقت و مُسَکِن‌ها باشد، با «دیده‌ی وحدت‌بین» و «جان عاشق‌پیشه» خود، «دریا» را در «دریا» و «صحرا» را در «صحرا» می‌بیند، و خداوند را در هر دو سرا و در هر لباسی، همچون شاهی که در هیئت‌های گوناگون جلوه می‌کند، باز می‌شناسد. اینجاست که دیگر «عکس» در جویبار خلقت، عین «میوه» و «حقیقت» می‌شود و انسان، گویی چشم از آب بشوید و سبدش پر از سیب شود، یعنی از دوبینی رها شده و واقعیت را چنان که هست می‌بیند.

نکات کلیدی

  • «کاشان پرخوف و رجا» استعاره‌ای از عالم طبیعت و سرگردانی انسان در آن است.
  • «حوالهٔ جا به جا» نمادی از جستجوی بی‌پایان و بی‌حاصل در کثرات و گم کردن مقصد معنوی است.
  • رهایی از این سرگردانی در گرو یافتن «چشم وحدت‌بین» و رهایی از «احولی» (دوبینی) است.
  • رسیدن به بصیرت واحد، به زندگی معنا می‌بخشد و انسان را از ملال و نیاز به سرگرمی‌های موقت بی‌نیاز می‌کند.
  • واقعیت‌های معنوی، حتی اگر در صورت خیال یا عکس نمود یابند، خود حقیقت‌اند و میوه‌بخش، نه توهم.

Sources: d6-s72 · 00:40:55 d6-s72 · 00:45:13 d6-s72 · 00:46:20 d6-s72 · 00:47:00 d6-s72 · 00:47:40 d6-s72 · 00:48:00 d6-s72 · 00:48:30 d6-s72 · 00:49:05 d6-s72 · 00:50:10 d6-s72 · 00:52:00

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.