Lezen› Daftar 6› Verklaring van de steun die de gnosticus ontvangt uit de bron van het eeuwige leven, en zijn onafhankelijkheid van het zoeken naar steun en aantrekking uit de bronnen van onbetrouwbaar water. Het teken hiervan is het zich afwenden van het huis van misleiding, want wanneer de mens vertrouwt op de hulp van die bronnen, verslapt hij voortdurend in het zoeken naar de eeuwige bron. De waterleiding in uw ziel moet van binnenuit komen, want geleende middelen openen geen deur voor u. Eén bron van water uit uw huis is beter dan een stroom die van buiten komt.› Vers 3613

M6:3613 — چون قدم بنهاد در خندق فتاد / او به قاهاقاه خنده لب گشاد

چون قدم بنهاد در خندق فتاداو به قاهاقاه خنده لب گشاد
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:3613

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هنگامی که (آدمی) قدم برنهاد و به خندق افتاد، شیطان با قهقهه خنده لب گشود. معنا: این بیت لحظهٔ فریب‌خوردگی انسان را به تصویر می‌کشد: شیطان آدمی را به خطر می‌اندازد و چون انسان به دام بلا می‌افتد، با تمسخر به او می‌خندد و رهایش می‌کند.

شرح

من بر این باورم که مولانا در این بیت، و ابیات پیش و پس از آن، تصویری دقیق و بی‌پرده از جهان به مثابه «دارالغرور» ارائه می‌دهد؛ جهانی که سراسر خدعه و فریب است. این عالم، به فرمودهٔ قرآن و تأکید مولانا، مکانی است که چهرهٔ راستین خود را نمی‌نمایاند و زشتی‌ها را در چشم ما زیبا و بدی‌ها را نیکو جلوه می‌دهد. این نفس امّاره ماست که تحت لوای شیطان، ما را به کج‌بینی و اشتباه حکم کردن سوق می‌دهد.

شیطان در اینجا به صورت موجودی مکار و فریبکار ظاهر می‌شود که به انسان وعده‌های دروغین می‌دهد تا او را به سوی ناسپاسی و کفران بکشاند. او آدمی را به خطرها ترغیب می‌کند و می‌گوید: «تو را یاری دهم من با توام، در خطرها پیش تو من می‌روم، گه سپرت باشم گهی تیر خدنگ، مخلص تو باشم اندر وقت تنگ، جان فدایت کنم در انتعاش، رستمی، شیری، هلا مردانه باش.» این‌ها همه بادهای آستین است که شیطان در جان آدمی می‌افکند تا او را دلیر کند و به سوی مخاطرات فرستد.

اما آن لحظهٔ محنت و آزمون، یعنی آنگاه که «چون قدم بنهاد در خندق فتاد»، حقیقت فاش می‌شود. همین که انسان در چاه بلا می‌افتد و خود را در خطر حقیقی می‌بیند، شیطان نه تنها کمکی نمی‌کند، بلکه «او به قاهاقاه خنده لب گشاد.» با تمسخر به فریادهای انسان فریب‌خورده گوش می‌دهد و رهایش می‌کند. نه تنها رها می‌کند، بلکه با بی‌رحمی اظهار بیزاری می‌کند و می‌گوید: «تو نترسیدی ز عدل کردگار، من همی ترسم تو دست از من بدار.» یعنی اگر تو از عدل خدا پروا نداشتی، من دارم؛ مرا رها کن.

اینجاست که مولانا با ژرف‌بینی خاص خود، سرانجام فریب‌خورده و فریبکار را در روز شمار ترسیم می‌کند. «فاعل و مفعول در روز شمار، رو سیاه‌اند و حریف سنگسار.» هم کسی که راهزنی کرده (شیطان) و هم کسی که رهزده شده و فریب خورده (انسان غافل)، هر دو در پیشگاه عدل الهی روسیاه و سزاوار مجازات‌اند. این یک هشدار جدی است که مسئولیت انتخاب‌های ما در قبال فریب‌های عالم و شیطان، به عهدهٔ خود ماست. باید هشیار بود و به دامن مردان خدا چنگ زد تا از این فریب‌خوردگی رهایی یابیم.

نکات کلیدی

  • جهان، به تعبیر مولانا، «دارالغرور» و سرزمینی پر از خدعه و فریب است.
  • شیطان با وعده‌های دروغین، انسان را به سوی خطر و ناسپاسی سوق می‌دهد.
  • در لحظهٔ سقوط و گرفتاری، فریبکار نه تنها یاری نمی‌رساند، بلکه با تمسخر به انسان می‌خندد و او را تنها می‌گذارد.
  • شیطان در اوج بی‌رحمی، انسان را از خود می‌راند و دلیلش را «ترس از عدل کردگار» می‌خواند.
  • در روز قیامت، هم فریب‌دهنده و هم فریب‌خورده (به دلیل غفلت) روسیاه و سزاوار مجازات خواهند بود.
  • هوشیاری در برابر فریب‌های عالم و اتکا به «مردان خدا» برای نجات از این خدعه‌ها ضروری است.

Sources: d6-s80 · 00:02:22 d6-s80 · 00:03:34 d6-s80 · 00:05:06

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.