Lezen› Daftar 6› Het verhaal van de twee broers, de een baardeloos en de ander kaal, die op een nacht in een ongehuwd huis sliepen. Toevallig stapelde de baardeloze bakstenen op zijn zitvlak. Uiteindelijk kwam de kruiper en verwijderde de bakstenen met list en zachtheid van achter hem. Het kind werd wakker en ruziede: 'Waar zijn deze bakstenen? Waar hebt u ze gebracht en waarom hebt u ze meegenomen?' Hij zei: 'Waarom hebt u deze bakstenen daar neergelegd?' Tot het einde.› Vers 3870

M6:3870 — در حقیقت هر یکی مو زان کهیست / کان امان‌نامهٔ صلهٔ شاهنشهیست

در حقیقت هر یکی مو زان کهیستکان امان‌نامهٔ صلهٔ شاهنشهیست
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:3870

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: در حقیقت، هر یک از آن موها به تنهایی یک کوه (یا قلعه‌ای استوار) است، چرا که آن، فرمان ایمنی و عطیه‌ای از جانب پادشاه شاهان (خداوند) است. معنا: مولانا در این بیت می‌گوید که آن موهای اندک ریش (کنایه از لطف و عنایت الهی) همچون کوه و حصاری مستحکم است که به منزلهٔ فرمان امان و هدیه‌ای گران‌بها از سوی خداوند محسوب می‌شود.

شرح

در ادامهٔ شرح تمثیل امرد و کوسه، مولانا به نکته‌ای بس عمیق اشاره می‌کند که تفاوت بنیادین میان کوشش‌های انسانی و عنایت الهی را آشکار می‌سازد. از منظر من، این بیت در واقع قلبِ کلام مولانا در باب نسبت انسان و خداوند است که همیشه بر لطف و عنایت حق تأکید دارد، حتی اگر به صورت خشت کوشش نمود یابد.

مولانا می‌گوید آن سه چهار موی اندک بر چانهٔ کوسه (که او را از تعرض و دشنام ایمن می‌داشت) در حقیقت، هر کدام به سان کوهی بلند و حصاری استوار است. این تعبیر بسیار دقیق و پرمغز است: نه فقط یک پناهگاه، که خودِ قلعهٔ امان. و چرا چنین است؟ زیرا این موها، در واقع، «امان‌نامهٔ صلهٔ شاهنشهی» است؛ یعنی سند و فرمانی از جنسِ امان و مصونیت، که به عنوان عطیه‌ای مستقیم از جانب خداوندِ بی‌همتا به شخص ارزانی شده است. این فرمانِ امان، که هدیه‌ای از «شاهنشه» است، تفاوت بنیادین با هرگونه خشت کوشش (تعبیر مولانا از تلاش‌های بشری) دارد.

من این را با مثال بسیار گویای مولانا تبیین می‌کنم: شما ممکن است صدها قفل بر در خانه‌ای بزنید؛ اما یک دزد بی‌پروا (نماد شیطان) می‌تواند همهٔ آن‌ها را بشکند. اما همین که یک پاسبان یا دادستان، با مُهری ناچیز از جنس موم، بر آن در مُهر بزند، حتی پهلوانان هم جرئت نزدیک شدن به آن را نمی‌یابند، چرا که قدرت شاهنشاهی پشت آن مُهر ایستاده است. قفل‌های متعدد، تلاش‌های ماست که «تو برپا می‌کنی» و شیطان بدان راه می‌یابد. اما آن موهای عنایت، آن عطیهٔ الهی، آن «امان‌نامه» و «مهر شهنه» است که لایزال و ابدی است و شیطان را به آن راهی نیست.

این همان حقیقتی است که در قرآن نیز از آن سخن رفته است، آنجا که شیطان می‌گوید: «الا عبادک منهم المخلصین» (پروردگارا، من به همهٔ بندگانت دسترسی دارم و همگان را می‌توانم مغلوب خود کنم، مگر بندگان مخلصت را). اخلاص، به تعبیر من، همان حالتی است که از انسان چیزی برای خودش باقی نمانده و خالصاً برای خدا کاری می‌کند. این اخلاص، در واقع، امان‌نامه‌ای است که خداوند به بندگان مخلص خویش اعطا می‌کند و آن‌ها را از تعرض شیاطین مصون می‌دارد. پس آن موی عنایت، در واقع مظهر همان اخلاص و عنایت الهی است که حصاری ناگسستنی برگرد انسان می‌کشد.

نکات کلیدی

  • حفاظت و ایمنی برخاسته از عنایت الهی، بس قوی‌تر و پایدارتر از هرگونه کوشش و تلاش انسانی است.
  • موهای اندک (استعاره از لطف الهی) همانند کوهی بلند و حصاری استوار عمل می‌کنند که فرمان امان و هدیه‌ای از سوی خداوند است.
  • تلاش‌های بشری (خشت‌ها) آسیب‌پذیرند و شیطان می‌تواند آن‌ها را از میان بردارد، اما عطای الهی (موی عنایت) مصونیت ابدی می‌بخشد.
  • مهر مومین یک دادستان که پشتوانهٔ قدرت حاکم دارد، از صد قفلِ بی‌حمایت، بازدارنده‌تر است؛ عنایت الهی نیز چنین است.
  • اخلاص در بندگی، که در قرآن نیز به آن اشاره شده، همان امان‌نامه‌ای است که بندگان را از وسوسه‌های شیطان مصون می‌دارد و تجلی همین لطف الهی است.

Sources: d6-s86 · 01:06:38 d6-s86 · 01:04:30 d6-s86 · 01:08:22

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.