Lezen Daftar 6 Het verhaal van de twee broers, de een baardeloos en de ander kaal, die op een nacht in een ongehuwd huis sliepen. Toevallig stapelde de baardeloze bakstenen op zijn zitvlak. Uiteindelijk kwam de kruiper en verwijderde de bakstenen met list en zachtheid van achter hem. Het kind werd wakker en ruziede: 'Waar zijn deze bakstenen? Waar hebt u ze gebracht en waarom hebt u ze meegenomen?' Hij zei: 'Waarom hebt u deze bakstenen daar neergelegd?' Tot het einde. Vers 3881

M6:3881 — کان رسول حق بگفت اندر بیان / اینک منهومان هما لا یشبعان

کان رسول حق بگفت اندر بیاناینک منهومان هما لا یشبعان
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:3881

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن پیامبر حق در کلام خود فرمود: «این دو گرسنه‌اند که هرگز سیر نمی‌شوند.» معنا: این بیت به حدیثی از پیامبر اسلام اشاره دارد که دو گروه از انسان‌ها، یعنی طالبان علم و طالبان مال/دنیا، هرگز از آنچه می‌جویند قانع نمی‌شوند.

شرح

مولانا، پیش از آنکه این بیت را بیاورد، از «علم بیدارکننده» سخن می‌گوید؛ علمی که تنبه می‌آورد، نه غفلت و نه اسباب‌بازی‌های بی‌حاصل. او این مفهوم را با تمثیل «سابح اندر آشنا» (شناگر ماهر بر آب) و «جهد اعجمی با دست و پا» (تلاش بیهوده ناآشنا) توضیح می‌دهد. شناگرِ ساکن و آرام بر روی آب، بهتر از کسی است که با دست و پا زدن بیهوده در آب غرق می‌شود. او می‌گوید: «علم دریایی است بی‌حد و کنار / طالب علم است غواص بحار.» این دانش، بیکران است و هر که آن را می‌جوید، باید غواصی چیره باشد.

در همین سیاق، مولانا این بیت را نقل می‌کند که به فرمودهٔ رسول حق، «منهومان هما لا یشبعان.» «منهوم» یعنی گرسنه، و این دو گرسنه هیچ‌گاه سیر نمی‌شوند. در نهج‌البلاغه، این دو گرسنه، «طالب علم و طالب مال» ذکر شده‌اند و در روایات نبوی، «طالب دنیا و طالب علم». این سیری‌ناپذیری در باب علم، نه یک نقص، که اوج کمال و شوریدگی است. طلب علم، غوص در دریایی است که کرانه‌ای ندارد و هرچه بیشتر پیش می‌رویم، عمق و گستردگی آن بیشتر آشکار می‌شود. این همان معنای بی‌کرانی معرفت است که انسان را از قید نحو (قواعد ظاهری) رها کرده و به محو (فنا در دریا) می‌کشاند.

این عطش بی‌پایان به دانش، نشانه‌ای است از اتصال روح به حقیقت بی‌کران. مولوی تأکید می‌کند که حتی اگر هزاران سال عمر داشته باشی، هرگز از این جستجو سیر نخواهی شد. این نه ناامیدی از رسیدن، بلکه درک عظمت مقصود و زیبایی خودِ سفر است. این با مفهوم «وصول» و «یقین» که مولانا در جای‌جای مثنوی وعده می‌دهد، تناقضی ندارد. بلکه یقین در اینجاست که راه، بی‌پایان است و هر مرحله، گشایشی تازه به کرانه‌های ناشناخته‌تر. چنین عطشی، «جلاء الاحزان» می‌آورد؛ نه غمِ فروخورده که غمِ سبزی که به رقص و شور می‌انجامد، زیرا انسان می‌داند که همواره در حال نزدیک‌شدن به اصل خویش است، حتی اگر نهایت آن نامحدود باشد.

نکات کلیدی

  • طلب علم حقیقی، حرکتی بی‌پایان در دریای معرفت است؛ «علم بیدارکننده» انسان را پیوسته به ژرفا می‌کشاند.
  • بی‌کرانی و بیکرانگی دانش، سبب می‌شود که طالب علم هرگز از جستجو سیر نشود، که این نشانهٔ کمال و نه نقص است.
  • تمثیل شناگر ماهر بر آب، نشان می‌دهد که در دریای علم باید با مهارت و آرامش حرکت کرد، نه با دست و پا زدن و ناآگاهی.
  • حدیث «منهومان هما لا یشبعان» بیانگر عطشی درونی و اصیل در روح انسان برای دستیابی به حقیقت است.
  • این سیری‌ناپذیری در دانش، برخلاف سیری‌ناپذیری در مال دنیا، به تعالی روح و «جلاء الاحزان» منجر می‌شود.

Sources: d6-s86 · 01:11:48 d6-s86 · 01:33:32 d6-s86 · 01:37:37

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.