Lezen Daftar 6 Het verhaal van Imru' al-Qais, die een koning van de Arabieren was en buitengewoon mooi van uiterlijk was, de Jozef van zijn tijd. En de Arabische vrouwen, zoals Zulaikha, waren dolverliefd op hem. En hij was een dichter, van nature geneigd om te zeggen: 'Sta stil, laten we huilen ter herinnering aan een geliefde en een verblijf.' Terwijl alle vrouwen hem met heel hun ziel zochten, waarom dan zijn gedichten en zijn jammerklachten? Tenzij hij wist dat dit alles slechts afbeeldingen waren die op de planken van aarde waren geschilderd. Uiteindelijk overkwam deze Imru' al-Qais een toestand waarin hij midden in de nacht zijn koninkrijk en kinderen verliet, zich in een derwisjmantel verborg en van het ene land naar het andere trok, op zoek naar Degene die vrij is van landsgrenzen: 'Hij begunstigt met Zijn genade wie Hij wil.' Tot het einde. Vers 4017

M6:4017 — بهر استبقاء آن روحی جسد / آفتاب از برف یک‌دم درکشد

بهر استبقاء آن روحی جسدآفتاب از برف یک‌دم درکشد
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4017

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: برای دوام و پایداری آن کالبدی که روحی یافته (یعنی جسدی که وصف روح به خود گرفته است)، آفتاب برای لحظه‌ای خود را از روی برف کنار می‌کشد.

معنا: این بیت با تمثیلی زیبا، به این حقیقت اشاره می‌کند که گاهی تجلیات معنوی و انوار الهی موقتاً از سالک کنار می‌روند، نه از سر قهر، بلکه برای حفظ و تقویت روح تا او بتواند تحمل این تابش‌های شدید را پیدا کند و در اثر آن‌ها ذوب نشود.

شرح

این بیت، جناب مولانا، تمثیلی بدیع و عمیق را برای تبیین یک حقیقت معرفتی بنیادین به کار می‌گیرد. من معتقدم که مولانا در اینجا می‌خواهد به ما بگوید که عقب‌نشینی ظاهری الطاف و انوار الهی، به معنای قهر یا فراموشی نیست، بلکه عین مصلحت‌بینی و حکمت است. او می‌گوید، گویی شما برفی دارید و می‌خواهید این برف ذوب نشود، پس برای حفظ آن از تابش مستقیم آفتاب موقتاً می‌کاهید. این عمل به هیچ روی از سر قهر آفتاب با برف نیست، بلکه تدبیری است برای بقاء و پایداری خود برف.

این همان نکته‌ای است که مولانا در بیت پیشین هم به آن اشاره کرده بود: «نه فراق قطع بهر مصلحت». یعنی این فراق، این جدایی، این عقب‌نشینی ظاهری، به معنای قطع رابطه یا دور شدن ابدی نیست؛ بلکه برای مصلحتی بزرگ است. وقتی تابش انوار الهی بر روح کسی بسیار شدید می‌شود، ممکن است او چنان در ولوله و زلزله‌ای روحانی بیفتد که تاب تحمل آن همه نور را نداشته باشد. در چنین حالتی، خداوند موقتاً آن روح را در سایه می‌برد تا جانی تازه کند، قوام یابد و آماده پروازهای بعدی شود. این، پایین آوردن مقام و منزلت نیست، بلکه استراحتی است ضروری برای اوج‌گیری مجدد.

من این را همان تفسیری می‌دانم که عرفا از جمله معروف پیامبر اکرم (ص) به همسرشان عایشه می‌کردند: «کلمینی یا حمیرا». پیامبر، آن وجود قدسی که عالمیان مستِ سخن او بودند و همه طالب حضورش، گاهی از عایشه، که به 'حمیرا' (زن گندمگون یا سرخ و سفید) شهرت داشت، می‌خواست که با او سخن بگوید. عارفان می‌گفتند این نه از باب دلتنگی عادی یا روابط زناشویی صرف است، بلکه بدین معناست که وقتی پیامبر از اوج تجربه‌های معنوی و سیر در ملکوت خسته می‌شد و در آن عالم بالا بس داغ می‌گشت، به زمین و به همسرش بازمی‌گشت تا موقتاً زمینی شود، خنک شود، سرد شود، آرام بگیرد و از آن احوال ملکوتی فراغتی حاصل کند تا دوباره آماده پرواز بعدی شود. این دقیقاً همان «یک دم درکشدن آفتاب از برف» است.

حتی برخی از شعرا، این نیاز به فرود آمدن از اوج تجربه روحانی را در آثار خود بیان کرده‌اند؛ مثلاً شاعری می‌گوید: «این تکلف‌های من در شعر من / کلمینی یا حمیرای من است». یعنی همین که من شعر می‌گویم و به الفاظ و صنایع مشغول می‌شوم، خود نوعی فرود آمدن از آن اوج بی‌سخنی و گرمای تجلی است تا روحی تازه کنم و آماده بازگشت به آن عالم شوم. پس این عقب‌نشینی، این پرده‌نشینی موقت، نه یک مصیبت، بلکه عین لطف و حکمت و تدبیر است برای استبقاء آن روحی که به مثابه جسدی ذوب‌شدنی، محتاج این مصلحت‌بینی الهی است.

نکات کلیدی

  • عقب‌نشینی موقت انوار الهی، جلوه‌ای از حکمت و مصلحت‌بینی خداوند است، نه قهر او.
  • هدف از این 'فراق مصلحتی'، حفظ و تقویت ظرفیت روحی سالک برای تاب‌آوری تجلیات شدیدتر است.
  • همانند برف که برای بقا از آفتاب کنار کشیده می‌شود، روح نیز برای دوام به 'سایه' موقت نیاز دارد.
  • پیامبران و عارفان نیز پس از اوج تجربه‌های معنوی، به 'فرود' و استراحت برای تجدید قوا محتاج‌اند.
  • این تدبیر الهی، نشان‌دهنده لطافت و مراقبت خداوند از بندگان است، حتی در لحظات ظاهری دوری.

Sources: d6-s89 · 00:58:38 d6-s89 · 01:01:39

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.