Lezen Daftar 6 Het verhaal van Imru' al-Qais, die een koning van de Arabieren was en buitengewoon mooi van uiterlijk was, de Jozef van zijn tijd. En de Arabische vrouwen, zoals Zulaikha, waren dolverliefd op hem. En hij was een dichter, van nature geneigd om te zeggen: 'Sta stil, laten we huilen ter herinnering aan een geliefde en een verblijf.' Terwijl alle vrouwen hem met heel hun ziel zochten, waarom dan zijn gedichten en zijn jammerklachten? Tenzij hij wist dat dit alles slechts afbeeldingen waren die op de planken van aarde waren geschilderd. Uiteindelijk overkwam deze Imru' al-Qais een toestand waarin hij midden in de nacht zijn koninkrijk en kinderen verliet, zich in een derwisjmantel verborg en van het ene land naar het andere trok, op zoek naar Degene die vrij is van landsgrenzen: 'Hij begunstigt met Zijn genade wie Hij wil.' Tot het einde. Vers 4035

M6:4035 — وقت سرما بودی او را پوستین / این کند در عشق نام دوست این

وقت سرما بودی او را پوستیناین کند در عشق نام دوست این
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4035

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هرگاه که سردش می‌شد، نام او (یوسف) برای زلیخا همچون پوستینی گرم بود. این است کاری که نام دوست در عشق انجام می‌دهد.

شرح

در این بیت کوتاه، مولانا به یکی از اسرار عشق و حضور معشوق در هستی عاشق اشاره می‌کند. من پیش‌تر هم در بحث زلیخا و یوسف گفته‌ام که عشق چه دگرگونی‌ای در جهان‌بینی و تجربه‌ی انسان ایجاد می‌کند. مولانا می‌فرماید: «وقت سرما بودی او را پوستین / این کند در عشق نام دوست این». این بیت مستقیماً به حکایت زلیخا ارجاع دارد. زلیخا به حدی در عشق یوسف غرق بود که همه‌ی چیزها برایش نام یوسف می‌گرفت. اگر از بدی سخن می‌گفتند، از بدیِ فراق یوسف بود؛ اگر از خوبی می‌گفتند، از خوبیِ وصل یوسف بود. چنان محور وجودش یوسف بود که حتی نام‌های معمولی هم در گوشش پژواک نام یوسف را داشت. مثل همان بافنده‌ای که دائم بر زبانش «ماکو» جاری است و اگر این «ماکو» کم‌کم راه به «کوکو» بَرَد و از آنجا به «هوهو» رسد، سرانجام به خودِ معشوق می‌رسد. نام معشوق دیگر یک کلمه‌ی صرف نیست؛ حضور معشوق در غیاب اوست. نام او یک «اسم ذات» می‌شود که خودِ ذات را حاضر می‌کند.

من این را با زبان فلسفیِ امروز، تحول وجودشناختی (ontological transformation) در عاشق می‌نامم. جهان برای عاشق دیگر آن جهان پیشین نیست. سردی و گرمی، رنج و آرامش، همه از فیلترِ حضور یا غیاب معشوق عبور می‌کنند. مولانا اینجاست که می‌فرماید: وقتی سردش می‌شد، نام یوسف برایش حکم پوستین را داشت، گرمش می‌کرد. این یک تمثیل ساده نیست؛ این واقعیتی است که عاشق آن را تجربه می‌کند. «سردی» در اینجا می‌تواند اشاره به فراق، به رنج‌های دنیا، به غربت و تنهایی (البته نه تنهایی اگزیستانسیالیستی که من بارها میان جدایی مولوی و تنهایی اگزیستانسیالیستی تفاوت گذاشته‌ام)، یا به هر عاملِ رنج‌آور بیرونی و درونی باشد. اما نام دوست، نه فقط یک خاطره، بلکه یک نیروی حاضر و فعال است که در برابر این سردی‌ها، گرمای حضور و آرامش می‌بخشد. پوستین هم فقط یک پوشش نیست، پناهگاهی است که از آسیب‌های جهان خارج محافظت می‌کند و گرمای زندگی را در وجود نگاه می‌دارد.

پس، نام دوست در عشق، چیزی بیش از یک یادآوری یا تسلا است؛ این یک «منبع وجودی» می‌شود. یک انرژی حیاتی است که عاشق را در برابر هرگونه "سرمای" هستی مقاوم و گرم نگه می‌دارد. این همان چیزی است که عشق می‌کند و این است آن حالتی که دل عاشق به آن اشاره می‌کند.

نکات کلیدی

  • نام معشوق برای عاشق، تجلی حضور معشوق است، نه صرفاً یک کلمه.
  • در عشق حقیقی، نام دوست به «پوستین» تبدیل می‌شود: منبع گرما و پناه در برابر رنج و سردی‌های جهان.
  • تجربه‌ی عاشق، یک دگرگونی وجودی است که تمام هستی‌اش را حول محور معشوق بازتعریف می‌کند.
  • این قدرت نام، نشانه‌ای از حضور دائمی معشوق در قلب عاشق است، حتی در فراق.

Sources: d6-s74 · 00:45:13 d6-s88 · 20:55:00 d6-s90 · 00:20:55

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.