Lezen› Daftar 6› Na hun geheime verblijf in de steden van China, in de hoofdstad, en na een lange periode van ongeduld, verloor de oudste zijn geduld en zei: 'Ik ga, vaarwel. Ik zal mezelf aan de koning aanbieden, maar een stap die mij naar mijn doel brengt, of ik werp mijn hoofd als offer.' En: 'O voeten, breng mij naar het doel en de wens, of leg mijn hoofd neer, net als mijn hart, uit zijn handen.' En het advies van zijn broers had geen nut voor hem: 'O berisper van geliefden, laat een groep die God heeft misleid; hoe kunt u hen leiden?' Tot het einde.› Vers 4153

M6:4153 — تلخ خواهی کرد بر ما عمر ما / کی برین می‌دارد ای دادر ترا

تلخ خواهی کرد بر ما عمر ماکی برین می‌دارد ای دادر ترا
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4153

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تو زندگی ما را بر ما تلخ خواهی کرد؛ ای برادر، چه کسی تو را به این کار وا می‌دارد؟ معنا: این بیت، که از زبان برادران ناصح خطاب به برادر بزرگ‌تر جاه‌طلب گفته می‌شود، هشدار می‌دهد که اقدامات خونین او نه تنها جان‌ها را می‌گیرد بلکه زندگی بازماندگان را نیز تباه می‌کند و از او می‌پرسند چه کسی او را به این راه خطرناک کشانده است.

شرح

من اصرار دارم که جان آدمی، مطلقاً، مقدس است. در روزگاری که گفت‌وگو از حقوق بشر فراوان است، باید اصل این ایده را محترم شمرد، ولو ناقضانش فراوان باشند. چه چیزی در این عالم شریف‌تر از جان است؟ حتی تن ما به سبب جان ما حرمت می‌یابد. داستانی در متون مقدس هست که داوود می‌خواست معبدی بسازد، اما هر بار دیوارها فرومی‌ریخت. خداوند فرمود: «چون تو خون بندگان مرا ریختی، مسجد و معبد به دست تو ساخته نمی‌شود.» داوود گفت: «خدایا، به امر تو جنگیدم.» خداوند پاسخ داد: «باشد، ولی جان نزد من عزیز است.» جان گران است و نباید آن را ارزان کرد.

این بیت، دقیقاً از همین منظر، از زبان برادرانِ یک شاهزادهٔ جاه‌طلب و مستبد بیان می‌شود. آنها به او هشدار می‌دهند: «تو زندگی ما را بر ما تلخ خواهی کرد.» این یک اعتراض مستقیم به پیامدهای سهمگین خودکامگی و خونریزی است. این فقط جانِ دشمنان نیست که از بین می‌رود، بلکه زندگی کسانی که باقی می‌مانند، از جمله خانواده و نزدیکان، نیز تباه می‌شود. همان‌طور که در ابیات پیشین می‌خوانیم، خندقی از سرهای بریده پر شده است؛ این نتیجهٔ غلو و جاه‌طلبی بی‌حد است. این تناقض دردناک را من همواره یادآور می‌شوم که چگونه برخی جان خود و نزدیکانشان را عزیز می‌دارند، اما در قبال جان هزاران غریبه بی‌تفاوتند. اخلاق هنوز بسیار ضروری است و پیامبران هنوز باید به ما درس بدهند.

اینکه برادران، شاهزاده را با «ای دادر» مخاطب قرار می‌دهند، بسیار کلیدی است. «دادر» یعنی برادر، و این خطابِ صمیمی، عمق نگرانی و دلسوزی آنها را نشان می‌دهد. این صرفاً یک نصیحت سیاسی یا اخلاقی نیست؛ بلکه فریادی است از دلِ پیوند خونی و خانوادگی. آنها می‌پرسند: «چه کسی تو را به این فکر انداخته؟» یعنی چه کسی این راه ویرانگر را به تو تلقین کرده است؟ این پرسش، ریشه‌های جهل و غرور را هدف قرار می‌دهد. همان‌گونه که مولانا در ابیات پسین می‌گوید: «گر رود صد سال آنک آگاه نیست / بر عما آن از حساب راه نیست.» یعنی اگر کسی کورکورانه و بدون راهنما صد سال هم برود، این از حساب راه نیست و به مقصد نمی‌رسد. این بی‌راهروی، بی‌سلاحی و تهلکه است که در نهایت، عمر را بر همه تلخ می‌کند.

نکات کلیدی

  • جان آدمی ذاتاً مقدس و گران‌بهاست؛ هیچ عملی، حتی در ظاهر مشروع، نباید به ارزان شدن خون بینجامد.
  • جاه‌طلبی و خودکامگیِ حاکمان نه تنها جان‌ها را می‌گیرد، بلکه زندگی بازماندگان را نیز به تلخی می‌کشاند.
  • اعتراض به ظلم گاهی از نزدیک‌ترین افراد سرچشمه می‌گیرد که نگران تباهی روح و سرنوشت عزیزانشان هستند.
  • اقدام بدون آگاهی و راهنما، حتی اگر به مدت طولانی ادامه یابد، هرگز به مقصد نمی‌رسد و صرفاً به هلاکت می‌انجامد.

Sources: d6-s93 · 39:05 d6-s93 · 42:49 d6-s93 · 45:00

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.