Lezen› Daftar 6› De uitleg dat een strijder de strijd niet opgeeft, zelfs als hij de omvang van Gods gaven kent, want dat doel wordt hem via een andere weg en door een ander soort daad bereikt dan hij had verwacht. Hij heeft al zijn hoop en verwachting op deze specifieke weg gevestigd en klopt aan deze ene deur, in de hoop dat God de Verhevene hem zijn levensonderhoud via een andere deur zal bezorgen, waarvoor hij geen plan had gemaakt: 'En Hij voorziet hem van waar hij het niet verwacht.' 'De dienaar plant, en God beschikt.' En het kan zijn dat de dienaar de waan van dienstbaarheid heeft, dat 'Hij mij via een andere deur zal voorzien, hoewel ik aan deze deur klop.' God de Verhevene zal hem dan zijn levensonderhoud via deze zelfde deur geven. Kortom, dit zijn allemaal deuren van één huis, met de bevestiging daarvan.› Vers 4180

M6:4180 — بعد از آن گوید اگر دانستمی / این معیت را کی او را جستمی

بعد از آن گوید اگر دانستمیاین معیت را کی او را جستمی
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4180

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس از آن [سالک] گوید که اگر این معیتِ حق را از ابتدا می‌دانستم، هرگز به جستجوی او برنمی‌خاستم. معنا: این بیت به این حقیقت اشاره دارد که درک عمیق حضور همیشگی خداوند در زندگی، اغلب پس از طی کردن سفرهای طولانی و جستجوهای دشوار حاصل می‌شود، تا سالک سرانجام دریابد که مطلوبش همواره در کنار او بوده است.

شرح

این بیت، پرده از حکمتی بس ظریف در سلوک عرفانی برمی‌دارد؛ حکمتی که خداوند گاه برای رساندن بنده به مقصود، او را در پیچ‌وخم‌های راه می‌پیچاند و از طریق درهایی به مطلوب می‌رساند که انتظارش را ندارد. سالک، در راه جستجو، گاه از موطن خود دور می‌افتد، اما این دور افتادن عین حکمت است، زیرا تنها از پس این رنج سفر است که حقیقت معیت آشکار می‌شود.

من بارها تأکید کرده‌ام که معیت خداوند با بندگانش، آن‌چنان که در قرآن آمده است – «وَ هُوَ مَعَكُمْ أَیْنَمَا كُنتُمْ» (او هر جا باشید با شماست) – از نوع معیت عددی نیست؛ یعنی چنین نیست که ما پنج نفر باشیم و خدا ششمی ما. خیر! این معیت، قیومی است؛ وجود اوست که قوام‌بخش وجود ماست. ما از خود هیچ نداریم، جز همان که او به ما داده است. حال، درک این معیت که ذاتی و فراگیر است، به صرف تیزهوشی فکر میسر نیست، بلکه نیازمند وقوف سفر است، نیازمند طی طریق و تجربه مستقیم است.

مولانا در اینجا از «قاعده خطأین» (Rule of Double False Positions) در علم حساب قدیم استفاده می‌کند. این قاعده می‌گوید که برای یافتن جواب صحیح یک مسئله، گاه لازم است دو حدس اشتباه بزنید و از نسبت خطاهای آن دو حدس، به پاسخ درست برسید. این استعاره‌ای عمیق برای سلوک است. سالک راه می‌افتد، می‌جوید، گاهی خطا می‌کند، به بیراهه می‌رود یا در جاهای اشتباهی دنبال مطلوب می‌گردد. اما این خطاها، این پیچاندن‌ها، این از این در و آن در رفتن‌ها، همه جزء برنامه الهی است تا او را به فهمی عمیق‌تر و لایه‌ای از واقعیت برساند که از ابتدا پیش رویش بوده اما از آن غافل بوده است.

این همان راز «وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لاَ یَحْتَسِبُ» (و از جایی که گمان نمی‌برد، روزی‌اش می‌دهد) است. خداوند از جایی به سالک عطا می‌کند که او تدبیرش را نکرده بود. این بنده، یار را این‌قدر «جد و چست» می‌جوید، این‌قدر با جهد و چابکی به دنبال او می‌دود، تا سرانجام با حیرت و شعف دریابد که «نمی‌بایست جست». اینجاست که می‌فهمد معشوق، مانند «خانه‌اش» همواره در کنارش بوده و این سفر و جستجو، برای آن بوده است که این حقیقت را نه با گوش عقل، بلکه با تمام وجود خویش درک کند؛ «تا که عکس آید به گوش دل نه ترد» (تا که بازتابی از آن به گوش دل بیاید نه به شکل مستقیم و بی واسطه). دانش واقعی، در پس این سفرها و این خطاهای حکمت‌آمیز نهفته است؛ دانشی که صرفاً با تیزهوشی فکر به دست نمی‌آید، بلکه با چشیدن و زیستن حاصل می‌شود.

نکات کلیدی

  • درک حضور همیشگی خداوند (معیت) نه از راه فکر، بلکه از طریق تجربه و سلوک حاصل می‌شود.
  • سفرهای دشوار و حتی خطاهای سالکانه، نه مانع که جزئی از حکمت الهی برای تعمیق معرفت است.
  • اینکه مطلوب همواره در کنار سالک بوده، در پایان سفر و پس از جستجوهای بسیار آشکار می‌شود.
  • مولانا از «قاعده خطأین» در حساب قدیم، استعاره‌ای برای ضرورت اشتباهات سازنده در راه معنوی می‌سازد.

Sources: d6-s93 · 01:01:15 d6-s93 · 01:05:00 d6-s93 · 01:08:30 d6-s93 · 01:12:13 d6-s93 · 01:14:47

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.