Lezen Daftar 6 Die persoon keert blij en met zijn doel bereikt terug, God dankend en zich neerwerpend, en verwonderd over de wonderbaarlijke tekenen van God en de openbaring van hun interpretaties op een wijze die geen enkel verstand of begrip kan bereiken. Vers 4344

M6:4344 — قصدشان ز انکار ذل دین بده / عین ذل عز رسولان آمده

قصدشان ز انکار ذل دین بدهعین ذل عز رسولان آمده
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:4344

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: قصدشان از انکار [پیامبران]، خواریِ دین بود، اما همان خواری، به عزت رسولان بدل گشت.

معنا: این بیت بیان می‌کند که دشمنان دین، با انکار و قصد ذلیل کردن پیامبران، ناخواسته موجب عزت و ظهور قدرت آنان شدند و نقشه‌هایشان نتیجه‌ای معکوس داد.

شرح

در مثنوی، مولانا بارها بر پدیدهٔ «لطف خفی» یا «تدبیر پنهان الهی» تأکید می‌کند؛ اینکه چگونه گاهی اعمال و نیات شر، به نتایج خیر و برکت‌باری منجر می‌شوند که خلاف انتظار عاملان آن است. این بیت یکی از روشن‌ترین مصادیق این حکمت پنهان را بیان می‌کند. مولانا می‌گوید منکران و بدخواهان، وقتی پیامبران را انکار می‌کردند، غرضشان این بود که دین را خوار و رسولان را بی‌قدر کنند، اما دقیقاً همین انکار و عناد، خود موجب عزت و سربلندی پیامبران شد و راه را برای ظهور معجزات و دلایل قاطع باز کرد.

این یک قانون هستی‌شناختی و الاهیاتی است که در مواجهه با قدرت لایزال الهی، هر قصد سوئی می‌تواند به نقطهٔ مقابل خود بدل شود. در قرآن کریم داریم که «وَ مَکَروا وَ مَکَرَ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ الماکِرین»؛ یعنی خداوند، خود برترین تدبیرکننده است و مکر بدخواهان را به خودشان بازمی‌گرداند. مکرشان به جای اینکه دین را ذلیل کند، خود سبب عزت دین و ظهور معجزات شد. این معجزات، نه برای تفنن، که برای «قهر دشمن» و بستن دهان منکران بود، چنانکه مولانا در جای دیگری اشاره می‌کند.

مولانا این پدیده را با مثال‌های متعددی در مثنوی روشن می‌کند؛ از جمله داستان ابرهه که با سپاه فیل‌سوار برای ویران کردن کعبه آمد، اما تلاش او نه‌تنها به ویرانی کعبه نینجامید، بلکه موجب افزایش عزت و قداست آن شد و حتی غنایمی که او آورده بود، نصیب فقیران عرب گشت. این دقیقاً همان «عین ذل، عز رسولان آمدن» است. همچنین، این معنا با آموزهٔ «مکرمت در گناه» هم‌خوانی دارد؛ یعنی گاهی گناهی که به توبهٔ نصوح منجر می‌شود، فرد را به مقامی والاتر از کسی که هرگز گناه نکرده است می‌رساند، چرا که توبه، خود کرامتی عظیم است که تنها نصیب گناهکاران می‌شود و گناهان را به حسنات بدل می‌کند. اینها همه نشانه‌هایی از آن لطف پنهانی است که ظاهراً قهر است، اما در باطن لطف است.

نکات کلیدی

  • نیات بد دشمنان، به لطف الهی، اغلب نتایجی معکوس و خیر در پی دارند.
  • در نظام الهی، هیچ نیرویی نمی‌تواند ارادهٔ خداوند برای اعتلای حق را خنثی کند.
  • آنچه در ظاهر خواری و شکست می‌نماید، می‌تواند در باطن موجب عزت و پیروزی شود.
  • مولانا پدیدهٔ «لطف خفی» را از ارکان حکمت الهی در مثنوی می‌داند.
  • قصد ذلیل کردن پیامبران، خود به ظهور معجزات و دلایل قاطع حقانیتشان انجامید.

Sources: d6-s96 · 21:11:32 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.