Lezen Daftar 6 Het verhaal van de minnaar die 's nachts kwam, hopend op de belofte van zijn geliefde, naar de kamer die zij had aangewezen. Hij wachtte een deel van de nacht, en de slaap overmande hem. De geliefde kwam om haar belofte na te komen, vond hem slapend, vulde zijn zak met walnoten, liet hem slapend achter en keerde terug. Vers 622

M6:622 — بنگر اینها را که مجنون گشته‌اند / هم‌چو پروانه بوصلت کشته‌اند

بنگر اینها را که مجنون گشته‌اندهم‌چو پروانه بوصلت کشته‌اند
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:622

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اینان را بنگر که مجنون عشق گشته‌اند و همچون پروانه، جان خویش را در راه وصال فدا کرده‌اند. معنا: این بیت به شوریدگی و جان‌فشانی عاشقان حقیقی اشاره دارد که بی‌باکانه و با اشتیاق تمام، هستی خود را برای رسیدن به وصال معشوق از دست می‌دهند.

شرح

مولانا، بلافاصله پس از آنکه فرمود: «بعد از این این سوز را قبله کنم / زانکه شمعم من، به سوزش روشنم»، خواننده را به تماشای این صحنهٔ غریب از عشق دعوت می‌کند. این بیت در حقیقت یک فراخوان است، دعوتی به «کوی بی‌خوابان» و به نظارهٔ حال کسانی که سرنوشتی جز مسیر متعارف انسان‌ها برگزیده‌اند؛ «بنگر این‌ها را که مجنون گشته‌اند». مولانا می‌گوید خیال نکنید که همه در این دنیا در پی راحتی و بقای خویش‌اند. کسانی هستند که از آب گوارای دیگری نوشیده‌اند و دیگر طعم آب‌های شور دنیا برایشان بی‌مقدار شده است. اینان کسانی هستند که از آن «شیر مست» که گفتم (تصویری از خداوند در تجربهٔ برخی عارفان که هرچه بخواهد با ملک خود می‌کند)، بیمی ندارند، بلکه خود را به دست او می‌سپارند. در این مقام، عاشقان حتی به آتشی که دیگران از آن می‌گریزند، با شوق و رغبت می‌شتابند و برای وصال جان می‌دهند.

تعبیر «همچو پروانه به وصلت کشته‌اند» اوج این فداکاری آگاهانه و داوطلبانه است. پروانه نماد کسی است که خود با اختیار و عشق، به سوی کانون آتش می‌رود تا در آن ذوب شود. این نه شکایتی از فنا، که اشتیاقی به آن است. پروانه از آتش نمی‌گریزد، بلکه وصال خود را در آن می‌جوید. این نشان از آن دارد که این عاشقان، برخلاف غریزهٔ بقا، نه تنها از فنا نمی‌هراسند، بلکه آن را دروازهٔ حقیقیِ وصال می‌دانند. در این راه، خود هستی سالک، خود عقل او، و خود اختیارش، دو هدیهٔ گران‌بهایی هستند که تقدیم معشوق می‌شود. مولانا در جایی دیگر تصریح می‌کند که: «گویند عشق چیست؟ بگو ترک اختیار». عقل و اختیار که در جهان عادی برترین سرمایه‌های انسان به شمار می‌روند، در «عرصه عاشقی» کم‌بها می‌شوند، چراکه آنجا «خاکش زر ده‌دهی‌ست»، و تنها هدیه‌های بی‌همتایی چون «عقل» و «اختیار» پذیرفته می‌شوند.

این میدان عشق، میدان نوادر است؛ راهی نیست که همه را به آن دسترسی باشد و مولانا نیز چنین انتظاری ندارد. ما تنها می‌توانیم از دور شمایل آن را ببینیم، لذت ببریم و حسرت خوریم، اما همین تماشا و حسرت نیز، اگر واقعی باشد، می‌تواند نسیمی از آن دیار به سوی ما بیاورد و راه را برای کسانی که «بو» را می‌گیرند و دنبال می‌کنند، هموار سازد. اینجا است که عقل عادی در برابر «اژدهای عشق» همچون «کهربا» عمل می‌کند و ربوده می‌شود، چراکه این عشق، «اژدهایی ناپدید و دل‌ربا» است که عقل کوه‌وار را نیز در کام خود می‌کشد و می‌بلعد. این بلعیده شدن، نه به معنای نابودی، بلکه به معنای تعالی و گذر از مرزهای محدود عقل متعارف است تا عاشقان بتوانند به ادراکی فراتر از آن دست یابند.

نکات کلیدی

  • وصال معشوق از طریق فدا کردن بی‌چون و چرای هستی خویش محقق می‌شود.
  • عشق حقیقی، عقل و اختیار را از عاشق سلب می‌کند؛ این دو والاترین هدیه به معشوق‌اند.
  • «مجنون شدن» به معنای گذر از عقل متعارف و ورود به عالمی از شوریدگی الهی است.
  • پروانه نماد جان‌فشانی عاشقانه و حرکت خودخواسته به سوی فنا در معشوق است.
  • این طریق عشق برای همه نیست، بلکه راهی‌ست برای نوادرِ راهیان که از مرزهای خود فراتر می‌روند.

Sources: d6-s14 · 00:36:02 d6-s14 · 00:38:36 d6-s14 · 00:39:50 d6-s14 · 00:41:27

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.