Lezen› Daftar 6› Het verhaal van Bilals uitspraak 'Eén! Eén!' in de hitte van de Hijaz, uit liefde voor de Profeet (v.z.m.h.), in die ochtenden dat zijn joodse meester hem uit fanatisme met een stekelige tak sloeg onder de Hijazische zon, en het bloed uit Bilals lichaam spoot. En 'Eén! Eén!' kwam onwillekeurig uit hem, zoals jammerklachten onwillekeurig uit anderen komen die pijn lijden, want hij was vervuld van de pijn van de liefde. Het streven om de pijn van de stekelige tak af te weren had geen ingang, net als de tovenaars van de Farao, en Jirjis, en vele anderen die ontelbaar zijn.› Vers 939

M6:939 — زین گذر کن ای پدر نوروز شد / خلق از خلاق خوش پدفوز شد

زین گذر کن ای پدر نوروز شدخلق از خلاق خوش پدفوز شد
✦ Geef deze beyt weer in Nederlands

M6:939

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — uit zijn opgenomen Masnavi-lezingen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای پدر، از این بحث درگذر که نوروز فرا رسید و مردم از جانب آفریدگار با سرور و شادمانی لبریز شدند. معنا: این بیت دعوت می‌کند که سخنان جدی را رها کنیم و به جشن نوروز بپیوندیم، زیرا خداوند نشاط و تازگی را در دل‌ها و جهان دمیده است.

شرح

این بیت، از آن لحظات کمیاب در مثنوی است که مولانا، ناگهان مسیر سخن را می‌گرداند. من این را «لحظهٔ انقطاع» می‌نامم. مولانا در ابیات پیشین، سخت و پرشور از عشق سخن می‌گفت، از قهر عشق، از بی‌قراری عاشقان در سیل تند بلا. اما همین که نوروز سر می‌رسد، او گویی می‌گوید: «بس است! اکنون نوبت شادی و طرب است.» این دعوت به رها کردن سخن از آن رو نیست که سخن عشق، کم‌اهمیت است؛ بلکه از آن روست که خود نوروز، جلوه‌ای دیگر از همان عشق و از همان خلاقیت بی‌پایان الهی است. نوروز، خود حدیث دیگری از جان است که می‌بایست شنیده شود.

«خلق از خلاق خوش پدفوز شد.» این تعبیر بسیار لطیف است. «پدفوز» یعنی دهان‌پر و لبریز از چیزی، در اینجا لبریز از شادی و نشاط و برکت. گویی که خداوند، کامِ جهان را با شیرینی بهار پر کرده است. این نه یک تعارف خشک و خالی، بلکه یک گزارهٔ هستی‌شناسانه است: طبیعت، و به تبع آن روح انسان، در این هنگام از سال، از یک سرور درونی و الهی پر می‌شود. این سرور، محصول یک فعل آگاهانه از سوی خالق است که در چرخهٔ طبیعت متجلی می‌شود. بنابراین، شادی در نوروز، یک امر خودبنیاد و زمینی نیست؛ بلکه یک موهبت الهی و یک فیض معنوی است.

مولانا که همواره بر «سبک‌روحی» و «طرب» در سلوک تأکید دارد، در اینجا این نکته را به کمال می‌رساند. او معتقد است که مثنوی، کتاب حزن نیست، بلکه کتاب جلا و روشنی جان است. این ابیات نوروزی، نمونه‌ای درخشان از همین روحیهٔ طربناک است. او نه تنها غم را برنمی‌تابد، که حتی «توبه» را نیز از سر راه برمی‌دارد. «نوبت توبه‌شکستن می‌زند»، «توبه را بار دگر سیلاب برد»، «فرصت آمد، پاسبان را خواب برد». این شکستن توبه، نه از سر غفلت و فسق، که از سر اعتماد به مهر الهی و غرق شدن در فیض بی‌دریغ اوست. این یک رهایی از خشکی‌های زهد و یک پیوستن به دریای روان زندگی است که خود جلوه‌ای از ارادهٔ حق است.

از نظر من، این بیت تجلی‌گاه آن نگاهی است که هیچ جدایی میان ظاهر و باطن، و میان معنویت و زندگی روزمره قائل نیست. نوروز، تنها یک رویداد طبیعی نیست؛ بلکه یک آیهٔ الهی است که دل‌ها را به سوی سرور و وصل می‌خواند. این سرور، زمینه را برای شکوفایی روح و تهذیب نفس فراهم می‌آورد و انسان را آماده می‌کند تا با حالی تازه‌تر به عالم معنی بنگرد.

نکات کلیدی

  • مولانا سخن از عشق را متوقف می‌کند تا به نوروز و شادی آن بپردازد؛ این نشانهٔ «لحظهٔ انقطاع» و تغییر حال است.
  • نوروز صرفاً یک جشن زمینی نیست، بلکه یک فیض الهی است که کام جان و جهان را از سرور پر می‌کند.
  • شادی نوروزی، از منبع خلاقیت الهی سرچشمه می‌گیرد و یک سرور هستی‌شناسانه است.
  • مولانا حتی توبه را به خاطر غرق شدن در شادی و فیض الهی کنار می‌گذارد؛ این اوج سبک‌روحی اوست.
  • این بیت تأکید می‌کند که طرب و نشاط جزو لاینفک سلوک معنوی و تجلی مهر الهی است.
  • شکستن توبه در این سیاق، نشانهٔ رهایی از خشکی‌های زهد و اعتماد به بخشش بی‌کران حق است.

Sources: d6-s72 · 00:02:48 d6-s72 · 00:04:46 d6-s72 · 00:06:01

❋

به زبانِ تو — Je eigen taal · AI

❋

Discussie — Vraag over dit vers — beantwoord vanuit de Masnavi, met elk vers geciteerd

Je gesprek blijft op dit apparaat, tenzij je het deelt.

Wat lezers vroegen

Nog geen vragen gedeeld — die van jou kan de eerste zijn.