M1:2919 — احتما اصل دوا آمد یقین / احتما کن‌، قوّت جانت ببین

这句诗是鲁米在一段哲学性离题中的核心论断。在讲述完一个故事后，他转向教导读者如何修炼内在。他将“节制”（احتما, eḥtemā）——一个最初源于医学，指为康复而戒绝某些食物的术语——提升到了精神层面。

在此语境下，“节制”主要指的不是戒断食物，而是如前诗（M1:2917）所言，戒断“思绪”（اندیشه‌ها）。鲁米把人心比作一片丛林（بیشه‌），里面充满了“狮子”（代表愤怒、权力欲）和“野驴”（代表贪婪、欲望）般的念头。这些纷乱、野性的思绪是灵性疾病的根源。因此，真正的“药”（دوا, dawā）不是外在的作为，而是内在的“节制”——有意识地约束、净化自己的思想洪流。

这句诗的第二行是一个直接的邀请和承诺：“节制吧，去见证你灵魂的力量（قوّت جان）。” 鲁米强调，这种修行并非一种压抑性的苦行，而是一种赋权。通过戒除消耗灵性力量的负面思想，灵魂自身固有的、神圣的力量便会显现出来。这是一种从混乱回归澄明，从软弱回归本然力量的转化过程，也是苏菲修行道路上的关键一步。

مولانا در این بیت بر یکی از اصول کلیدی سلوک عرفانی و سلامت نفس تأکید می‌کند: «احتِما» یا پرهیز. این مفهوم که در طب سنتی به معنای رژیم غذایی و پرهیز از خوراکی‌های مضر برای بیمار است، در عرفان به معنای خویشتن‌داری از شهوات، امیال نفسانی و افکار پریشان و منفی به کار می‌رود.

در ابیات قبل، مولانا نفس و طمع را به بیماری تشبیه کرده و اندیشه‌های پراکنده را همچون جنگلی پر از حیوانات درنده دانسته است. او هشدار می‌دهد که تسلیم شدن در برابر این امیال، مانند خاراندن یک زخم عفونی، فقط بیماری را بدتر می‌کند. بنابراین، «احتِما» نه فقط یک دارو در کنار داروهای دیگر، بلکه خودِ «اصل و ریشۀ درمان» است. بدون قطع کردن منشأ بیماری که همان خواسته‌های نفس است، هیچ علاج دیگری مؤثر نخواهد بود.

مصرع دوم نتیجهٔ این پرهیز را بیان می‌کند: «قوّت جانت ببین». این خویشتن‌داری، نیروی انسان را تحلیل نمی‌برد، بلکه برعکس، انرژی‌های پراکنده و صرف‌شده برای امیال بیهوده را متمرکز کرده و به نیرویی معنوی و حیاتی برای «جان» یا روح تبدیل می‌کند. با این پرهیز، انسان قدرت واقعی و الهی نهفته در وجود خود را کشف خواهد کرد.