لوستل دفتر ۱ د نصرانيانو لخوا د وزير پيروي بيت ۳۷۹

M1:379 — می‌رهانی هر دمی ما را و باز / سوی دامی می‌رویم ای بی‌نیاز

می‌رهانی هر دمی ما را و بازسوی دامی می‌رویم ای بی‌نیاز
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M1:379

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای خدای بی‌نیاز، تو ما را هر لحظه از دامی می‌رهانی و با این حال، ما باز به سوی دامی دیگر می‌رویم. معنا: این بیت بیان می‌کند که انسان، با وجود نجات‌های پی‌درپی الهی، به دلیل ضعف و حرص درونی، پیوسته خود را در دام‌های جدید دنیا گرفتار می‌سازد.

شرح

این بیت، از دعاهای بی‌تکلف و بسیار دلنشین مولاناست که گویی از زبان حال هر سالکی برمی‌خیزد. در اینجا مولانا، پس از آنکه داستان وزیر حیله‌گر و دجال‌صفت را روایت می‌کند، یک باره به خود می‌آید و دست به دعا برمی‌دارد و از خداوند یاری می‌طلبد. این "اظهار عجز"، نشان از پویایی و نوسان احوال روحی مولاناست که گاه از قوت روحی خود می‌گوید و گاه چونان انسانی عادی، ضعف‌های خویش را بر خداوند عرضه می‌دارد.

من این را تجربهٔ مشترک همهٔ ما می‌دانم؛ تجربه‌ای که می‌گوید اطراف ما را هزاران دام و دانه فرا گرفته است. دام‌هایی که نه فقط از بیرون، بلکه از درون نیز برخاسته‌اند؛ از همین "حرص بی‌نوای" ما. انسان چنان حریص آفریده شده که تا نعمتی یا لقمه‌ای می‌بیند، بی‌ملاحظه به سویش می‌شتابد و در دام می‌افتد. این بیت تصویری عمیق از ماهیت بشر ارائه می‌دهد که حتی اگر به قدر یک "باز" یا "سیمرغ" توانمند و هوشیار باشد، باز هم "دم به دم ما بسته دام نویم". این بدان معناست که گریز از یک دام، تضمین رهایی مطلق نیست؛ بلکه تجربه‌ای پیوسته از افتادن و رها شدن است. گویی یک جبر درونی، انسان را به سوی دامی دیگر می‌کشاند.

دعاهای مثنوی، چنان که قبلاً هم گفته‌ام، دعاهایی صمیمانه و "بی‌تکلف" است که ناگهان و "مقتضای موقعیت" بر زبان مولانا جاری می‌شود. این دعا از پیش طراحی نشده، بلکه از دل موقعیت و تجربه‌ای زیسته برخاسته است. مولانا در اینجا با خداوند "صمیمانه و خالصانه" سخن می‌گوید، نه با آداب و تشریفات.

آنچه در این بیت مهم است، اقرار به ضعف و نیاز همیشگی انسان در برابر دام‌های دنیاست، دام‌هایی که پایان‌ناپذیرند و همیشه در کمین ما نشسته‌اند. "بی‌نیاز" خواندن خداوند در مقابل این ضعف، تعبیری عمیق است؛ یعنی اوست که نیازی به ما ندارد، اما همواره دستگیر و رهاننده است. این دعایی است که در عین اعتراف به نقص، امید به لطف بی‌پایان الهی را در خود نهفته دارد.

نکات کلیدی

  • انسان، با وجود هوشیاری، به دلیل حرص ذاتی و ضعف نفس، پیوسته در دام‌های جدید دنیا گرفتار می‌شود.
  • رهایـی الهی پی‌درپی رخ می‌دهد، اما این رهایی پایان چرخهٔ افتادن در دام‌ها نیست.
  • دعای مولانا در اینجا، بی‌تکلف و برخاسته از دل موقعیت است و نمایانگر صمیمیت او با خداوند است.
  • مولانا ضعف و نیاز انسان را در برابر دام‌های جهان می‌پذیرد، نه اینکه از خدا شکایت کند.
  • بی‌نیاز بودن خداوند به معنای عدم نیاز او به ماست، اما او همواره دستگیر و نجات‌دهنده انسان است.

Sources: d1-s30 · 00:23:57

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.