لوستل› دفتر ۱› د وزیر په يوازيتوب کښې د مريدانو اعتراض› بيت ۶۴۴
M1:644 — انبیا را کارِ عُقبی اختیار / جاهلان را کار دنیا اختیار
M1:644
مانا · به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI
این بیت می‌گوید که هم پیامبران و هم افراد ناآگاه، هر دو با اختیار خود مسیرشان را انتخاب می‌کنند؛ پیامبران آگاهانه آخرت را برمی‌گزینند و نادانان، دنیا را.
این بیت در ادامۀ بحث «جبر و اختیار» قرار دارد و به یک نکتۀ کلیدی اشاره می‌کند. مولانا در بیت قبلی (۶۴۳) به ظاهر حرفی متضاد زده و گفته بود که انبیا در امور دنیا «جبری» هستند و کافران در امور آخرت. اما در این بیت، کلمۀ کلیدی «اختیار» است. مولانا با کنار هم قرار دادن این دو بیت، در حال بازی با معانی این دو مفهوم است.
منظور او این است: پیامبران چنان شیفته و مجذوب عالم معنا و آخرت هستند که دنیا و لذت‌هایش در نظرشان هیچ جذابیتی ندارد. گویی «مجبورند» که به دنیا بی‌اعتنا باشند، اما این جبر از جنس زور و فشار بیرونی نیست، بلکه نتیجۀ عشق و انتخاب درونی خودشان است. آن‌ها با تمام وجود و اختیار، راه آخرت را برگزیده‌اند. در مقابل، افراد جاهل و دنیاپرست نیز چنان غرق در مادیات هستند که گویی توانایی دیدن و انتخاب آخرت را ندارند. آن‌ها نیز با اختیار کامل، دنیا را انتخاب می‌کنند.
بنابراین، مولانا نشان می‌دهد که جبر و اختیار دو روی یک سکه‌اند. وقتی انسان با تمام وجود چیزی را انتخاب می‌کند (اختیار)، آن انتخاب چنان بر او مسلط می‌شود که گویی دیگر گزینه‌ای جز آن ندارد (جبر). انتخاب حقیقی، انسان را به سمت سرنوشتش هدایت می‌کند.
- عُقبی
- آخرت، جهان دیگر
- اختیار
- انتخاب، گزینش، اراده آزاد
- جاهلان
- نادانان، غافلان، کسانی که از حقیقت بی‌خبرند
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.