لوستل دفتر ۶ د مصطفی (ص) لخوا ابوبکر صدیق (رض) ته ملامتي چې تا ته مې وصیت کړی و چې زما په شراکت یې واخله ته ولې یوازې د ځان لپاره واخیست او د هغه عذر بيت ۱۱۰۸

M6:1108 — زان بلاها بر عزیزان بیش بود / کان تجمش یار با خوبان فزود

زان بلاها بر عزیزان بیش بودکان تجمش یار با خوبان فزود
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1108

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن بلاها بر خوبان و عزیزان افزون است؛ زیرا آن معاشقه‌کردنِ یار با خوبان، آن بلاها را بیشتر کرده است. معنا: این بیت اشاره دارد به اینکه رنج و بلا برای سالکان و نیکان بیشتر است، چرا که نشانه‌ای از توجه و معاشقهٔ معشوق ازلی با آنهاست. این سختی‌ها نه برای تنبیه، بلکه برای بیداری و ارتقاء روح است.

شرح

مولانا در این بیت به نکته‌ای عمیق و خلاف انتظار در باب رنج و بلا اشاره می‌کند. ما غالباً گمان می‌بریم که بلایا نشانه‌ای از غضب یا بی‌اعتنایی حق تعالی‌اند؛ اما مولانا این نگرش را به کلی دگرگون می‌سازد. او می‌گوید رنج‌ها و سختی‌هایی که بر عزیزان و خوبان وارد می‌شود، نه تنها نشانِ قهر نیست، بلکه عین لطف و از سرِ محبتِ افزون است.

به گفتهٔ مولانا، آن «تجشمِ یار با خوبان» که در بیت آمده، به معنای «معاشقه» و «سر به سر گذاشتن» و «شوخی‌کردن» معشوق ازلی با عاشقان خویش است. این یک بازی عاشقانه است، نوعی لاغ کردن که محبوب با محبوبانش می‌کند. همانطور که در داستان شبان و موسی، خداوند سخنان ناموزون شبان را عین مدح دانست، اینجا نیز بلایا را نشانهٔ توجه و انس می‌شمارد. این نشان می‌دهد که خداوند از آنان غافل نیست، بلکه همواره در حال کنش و واکنش با آنهاست.

این بلاها، در حقیقت، پیام‌هایی از عالم بالا هستند که برای بیداری و هوشیاری بیشتر سالک فرستاده می‌شوند. همچون بشیری که در گوش افراد غمگین نجوا می‌کند تا از خواب غفلت برخیزند. کسانی که از نظر روحی بیدارند، در هر رنج و بلیه‌ای یک پیام الهی می‌بینند؛ پیامی که هدفش ارتقاء و بیدارتر ساختن آنهاست. در مقابل، آنان که به تعبیر مولانا «کر» یا «کور» شده‌اند، حتی لطیف‌ترین نوازش‌های الهی را نیز به مثابه آسیب و ضربه تلقی می‌کنند و توانایی درک این پیام‌های بیداری‌بخش را ندارند.

از دید مولانا، «اقبال جدید» و تجدد دائمی جهان، همواره حامل بشارت‌ها و فرصت‌های نو برای عاشقان است. بلاهای عزیزان نیز در همین سیاق قرار می‌گیرند؛ آنها نه به معنای قصور، بلکه به دلیل عمق رابطه و اشتیاق بیشتر محبوب برای رشد معشوق به وقوع می‌پیوندند. این دردها نه برای تنبیه که برای تحرک و تعالی روح است، تا غریب از کوی کوران برجهد و به اصل خویش بازگردد. بدین ترتیب، این بیت، بلا را از یک تجربهٔ صرفاً منفی خارج کرده و آن را به یک ابزار پرقدرت در دست معشوق برای پرورش و تعالی عاشق تبدیل می‌کند؛ بلایی که عین رحمت و مهر است و خود، نشانه‌ای از حضور و توجه بی‌واسطهٔ الهی.

نکات کلیدی

  • رنج و بلا برای سالکان راستین، نشانهٔ محبت و توجه خاص معشوق ازلی است و نه غضب.
  • مفهوم «تجشم یار» به معاشقه‌کردن و «سر به سر گذاشتن» پرمهر معشوق با عاشقان اشاره دارد.
  • این بلاها، پیام‌های الهی برای بیداری عمیق‌تر و ارتقاء معنوی روح هستند.
  • مولانا بلا را از یک تجربهٔ صرفاً منفی خارج کرده و آن را جزئی از راه عاشقی و تعالی می‌داند.
  • تفاوت میان بیداران روحی و کران و کوران با نحوهٔ درک پیام این بلاها مشخص می‌شود.

Sources: d6-s23 · 00:17:15 d6-s23 · 00:13:33

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.