لوستل دفتر ۶ د ناروغ کیسې ته بیرته راګرځیدل بيت ۱۳۲۴

M6:1324 — صبر و پرهیز این مرض را دان زیان / هرچه خواهد دل در آرش در میان

صبر و پرهیز این مرض را دان زیانهرچه خواهد دل در آرش در میان
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1324

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: برای این بیماری، صبر و پرهیز را زیان‌بار بدان؛ هر آنچه دلت می‌خواهد، آن را به عرصه عمل بیاور. معنا: این بیت بیان می‌کند که در برخی شرایط حاد روحی یا جسمی، به جای سرکوب خواسته‌ها با صبر و پرهیز، باید اجازه داد دل آزادانه آنچه می‌خواهد طلب کند، زیرا مقاومت ممکن است زیان‌بارتر باشد.

شرح

این بیت از تمثیل حکیمانهٔ مولانا در داستان رنجور و طبیب ستارخو برگرفته شده است. طبیب، پس از معاینهٔ بیمار و دریافتن اینکه «امید صحت او بد محال» (یعنی امیدی به بهبودی او نیست)، او را به آزادی مطلق در پیگیری خواسته‌های دل فرامی‌خواند. اینجاست که مولانا با قاطعیت می‌فرماید: «صبر و پرهیز این مرض را دان زیان / هر چه خواهد دل درآرش در میان».

این سخن، در نگاه اول، خلاف آموزه‌های رایج اخلاقی و عرفانی به نظر می‌رسد. ما همواره به صبر، خویشتن‌داری و پرهیز از هوس‌ها فرامی‌خوانده شده‌ایم؛ اما مولانا در اینجا چرخی عظیم می‌زند. او می‌گوید برای این «مرض» خاص – که می‌تواند دردی بی‌درمان، یا یک حالت روحی بسیار حاد و بی‌بازگشت باشد – مقاومت و سرکوب خواسته‌ها، نه تنها فایده‌ای ندارد بلکه خود به «زهیر» (موجب تنگی نفس و مرضی دیگر) تبدیل می‌شود. همان‌طور که می‌فرماید: «هر چه خواهد خاطر تو وامگیر / تا نگردد صبر و پرهیزت زهیر».

این یک تجویز عام نیست؛ یک نسخهٔ خاص برای یک بیمار خاص است. مولانا این حکم را به آیهٔ شریفه‌ای در قرآن نیز ارجاع می‌دهد: «اعملوا ما شئتم» (هرچه خواهید، بکنید). این آیه نیز، بی‌شک، متوجه جمعی خاص یا حالتی استثنایی است که انسان به نقطهٔ بی‌بازگشتی رسیده و دیگر جایی برای ریاضت و تکلیف باقی نمانده است. در چنین شرایطی، شاید رهایی و آزادی، خود نوعی درمان یا حداقل تسکین باشد؛ گویی بیمار را به حال خود وامی‌گذارند تا با دلخواه خود، راهی برای تحمل یا پایان دادن به رنج بیابد. مولانا اینجا به ما می‌آموزد که همواره یک قاعدهٔ واحد برای همهٔ احوال نیست؛ شناخت دقیق حال بیمار است که نوع درمان را تعیین می‌کند، حتی اگر آن درمان، نقض ظاهری تمامی قواعد باشد. این نگاه، نشان‌دهندهٔ عمق روان‌شناسی مولانا و درک او از پیچیدگی‌های روح انسانی و تفاوت نسخه‌ها برای احوال مختلف است.

نکات کلیدی

  • درمان هر درد به یک شیوه نیست؛ گاهی نادیده گرفتن قواعد مرسوم، خود درمان است.
  • صبر و پرهیز که معمولاً فضیلت‌اند، در برخی حالات خاص روحی یا جسمی، می‌توانند مضر شوند.
  • فهم عمیق حال و وضعیت بیمار، راهنمای اصلی تشخیص و تجویز است، حتی اگر خلاف ظاهر باشد.
  • مولانا به پیچیدگی روح انسانی واقف است و برای هر موقعیتی، نسخه‌ای یگانه می‌پیچد.

Sources: d6-s27 · 07:51:92 d6-s27 · 08:18:92 d6-s27 · 08:41:42

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.