لوستل› دفتر ۶› د سلطان محمود او هندي غلام کیسه› بيت ۱۴۱۸

M6:1418 — خوی با او کن که امانتهای تو / آمن آید از افول و از عتو

خوی با او کن که امانتهای توآمن آید از افول و از عتو
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1418

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: با کسی خو گیر و دوستی کن که وجودت را که امانت است، از تباهی و تصرف ناحق در امان نگه دارد. معنا: این بیت بر اهمیت انتخاب همدم و دوست تأکید می‌کند؛ دوست حقیقی کسی است که نه تنها وجود و حقیقت تو را حفظ کند، بلکه آن را از هرگونه آسیب و انحراف مصون بدارد.

شرح

این بیتِ شورانگیز، پرده از حقیقتی بنیادین در باب سلوک انسانی برمی‌دارد: حقیقت انتخاب همدم و یاران. مولانا می‌گوید که مصاحبت با هر کسی، به مثابهٔ به امانت سپردنِ وجودِ خودِ آدمی به دست اوست. وجود ما، حقیقت ما، «زر ده‌دهی» است، یعنی طلای خالص صددرصد، بی‌عیب و نقص. حال که چنین گنجینه‌ای را در اختیار داریم، چگونه باید آن را به امانت بسپاریم؟ بی‌تردید، باید با کسی دوستی کرد که امین باشد، نه خائن. خائن در اینجا تنها کسی نیست که اموال شما را می‌دزدد، بلکه کسی است که «تو را از تو می‌رباید»، یعنی حقیقت وجودی شما را، خو و سرشت اصیل شما را از شما می‌گیرد.

مولانا تأکید می‌کند که چنین امانتی باید «آمن آید از افول و از عتو». «افول» در اینجا به معنای غروب کردن و ضایع شدن است؛ یعنی وجود شما پژمرده و تباه نشود. و «عتو» به معنای سرکشی و تصرف عدوانی است؛ یعنی امین، به تجاوز و تملکِ ناحق در امانت شما دست نبرد. دوستِ حقیقی نه تنها شما را ضایع نمی‌کند، بلکه وجود شما را «تنمیه» می‌کند، یعنی به آن نمو و رشد می‌دهد.

من این را بارها گفته‌ام که این یارِ امین، در نهایت جز خداوند نیست. چنان که مولانا در بیت پس از این می‌گوید: «خوی با او کن که خو را آفرید / خوی‌های انبیا را پرورید.» اوست که خوها را آفریده و سرشت نیکو را در پیامبران و اولیا پرورده است. اگرچه روان‌شناسان امروز از یونگ و گرجیف گرفته تا فیزیولوژیست‌ها و ژنتیک‌دانان، به تفاوت‌های بنیادین در سرشت و شخصیت آدمیان اذعان دارند و بحث بر سر اکتسابی یا فطری بودن خوها داغ است، اما در یک چیز تردیدی نیست: تربیت و محیط و همنشین، در شکل‌گیری و پرورش این خوهای اولیه، تأثیر قاطع و تعیین‌کننده‌ای دارد. از این رو، انتخاب «او» به عنوان یار و همنشین، به معنای انتخاب پرورنده‌ای است که نه تنها امانت وجود شما را حفظ می‌کند، بلکه آن را به سوی کمال، به همان نحو که خوهای انبیا را پرورده است، هدایت و نمو می‌دهد. دوست بد، همچون دزدی است که شما را از خودتان تهی می‌کند و دوست خوب، آیینه و پرورندهٔ گوهرِ وجود شماست.

نکات کلیدی

  • جوهر وجود انسان، گوهری گران‌بها و امانت الهی است که باید با دقت حفظ شود.
  • انتخاب همنشین و دوست، به منزلهٔ به امانت سپردنِ 'خود' به دست دیگری است.
  • دوست حقیقی، کسی است که امین وجود شما باشد و آن را از تباهی و تصرف ناحق حفظ کند.
  • از دوستانی که 'تو را از تو می‌ربایند' یا به ذات حقیقی تو آسیب می‌رسانند، باید پرهیز کرد.
  • دوستی با خداوند، که خالق و پرورندهٔ نیکوترین خوی‌هاست، ضامن رشد و امنیت امانت وجودی ماست.

Sources: d6-s29 · 00:14:34 d6-s29 · 00:16:45

❋

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.