لوستل دفتر ۶ د قاضي لخوا صوفي ته ځواب ورکول بيت ۱۵۹۸

M6:1598 — هین مشو شارع در آن حرف رشد / که سخن زو مر سخن را می‌کشد

هین مشو شارع در آن حرف رشدکه سخن زو مر سخن را می‌کشد
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1598

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هان، در آغازگریِ آن سخنِ رشدآور پیش‌قدم مشو؛ زیرا که سخن، از ذات خود، سخن دیگر را بیرون می‌کشد و به دنبال می‌آورد. معنا: مولانا هشدار می‌دهد که انسان نباید در سخن گفتن پیش‌قدم شود، چرا که حتی حرف‌های خوب نیز می‌توانند زنجیره‌ای از گفتار ناخواسته را پدید آورند و انسان را به خطا بکشانند.

شرح

این بیت، هشداری عمیق از سوی مولاناست در باب آفتِ پرحرفی، حتی در سخن نیکو. من بارها گفته‌ام که مولانا خودش تخلص «خاموش» را برگزید، و این از سر تواضع نبود؛ بلکه حکمتی در آن نهفته بود. او معتقد بود که سخن، سخن می‌آفریند، و کلام، کلام را به دنبال خود می‌کشد. گویی چشمه‌ای است که ابتدا آب زلال می‌دهد، اما اگر رها شود، ممکن است گل‌آلود شود و سخنان ناصواب و یاوه از آن بیرون آید.

این سخن مولانا، با آن ضرب‌المثل مشهور عربی که «الکَلامُ یَجُرُّ الکَلام» کاملاً هم‌راستا است. و در روایات هم داریم که «مَن کَثُرَ کَلامُهُ کَثُرَ خَطَؤُهُ»؛ هر کس زیاد حرف بزند، خطایش هم زیاد می‌شود. این یک واقعیت روان‌شناختی است که هیچ‌کس نمی‌تواند همیشه عقل خود را بر زبانش مسلط نگاه دارد. لحظاتی می‌رسد که گویی خون به مغز نمی‌رسد و سخنان بی‌مایه بر زبان جاری می‌شود.

پس مولانا می‌گوید: «هین مشو شارع در آن حرف رشد»، یعنی تو شروع‌کننده مباش، حتی در سخن نیکو و رشید. این هشدار به ماست که اختیار کلاممان را در دست بگیریم. سخن چون از دهان برآمد، دیگر مهار آن دشوار است. این بیت بر خلاف ظاهرش، دعوت به سکوت مطلق نیست، بلکه دعوت به تأمل و گزیده‌گویی است. تنها کسی می‌تواند بی‌واهمه سخن بگوید که «معصوم ره وحی خداست»؛ چرا که سرچشمه کلام او همیشه صاف و زلال است و از خطا بری. اما برای ما، که معصوم نیستیم، این قاعده حکمفرماست که زبان را به سهولت نگشاییم تا مبادا سخن، سخن را بکشد و ما را به ورطه خطا و یاوه‌گویی دراندازد.

نکات کلیدی

  • محدودیت و خطرِ «پرحرفی»: حتی سخن نیکو نیز می‌تواند به سخنان بی‌مورد و خطا بینجامد.
  • «سخن، سخن را می‌کشد»: گفتار، زنجیره‌ای از کلمات را به دنبال خود می‌آورد که کنترل آن دشوار است.
  • لزوم گزیده‌گویی: انسان عادی نمی‌تواند همواره بر کلام خود مسلط باشد؛ بنابراین تأمل پیش از سخن گفتن ضروری است.
  • هشدار به خود مولانا: این بیت همسو با تخلص «خاموش» مولاناست که بر لزوم خویشتن‌داری در بیان تأکید می‌کند.
  • استثناء قاعده: تنها معصومان هستند که کلامشان همواره زلال و بی‌خطا می‌ماند و شامل این هشدار نمی‌شوند.

Sources: d6-s35 · 00:39:45 d6-s35 · 00:40:55 d6-s35 · 00:41:42

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.