لوستل دفتر ۶ د بې واسطې کسب څخه د روزي غوښتونکي فقیر د کیسې پاتې برخه بيت ۱۸۳۴

M6:1834 — لابه کردی در نماز و در دعا / کای خداوند و نگهبان رعا

لابه کردی در نماز و در دعاکای خداوند و نگهبان رعا
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1834

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: در نماز و در دعا به زاری و التماس درخواست می‌کرد، که ای خداوند و نگهبان همهٔ بندگان و آفریدگان.

معنا: این بیت، آغاز دعای عاجزانهٔ مردی فقیر و رنجور است که با التماس، پروردگار خود را به عنوان نگهبان بندگان خطاب می‌کند و به شفاعت می‌طلبد.

شرح

این بیت، سرآغاز روایت شورانگیز و ژرف مولاناست از «داستان فقیر روزی‌طلب»، قصه‌ای که در حقیقت به ما می‌آموزد که آدمی باید به گنجینه‌ای درونی خویش بازگردد و دریابد که آنچه می‌جوید، نه دور، بلکه بسیار به او نزدیک است. بسی کسان رنج بیهوده می‌برند و راه را بر خود دراز می‌کنند، حال آنکه مطلوب، در ژرفای وجودشان نهفته است. این فقیرِ دردمند، که هزاران زهر فقر و ناتوانی چشیده است، در نماز و دعای خود، به درگاه حق لابه و التماس می‌کند.

من این «لابه کردن» را فریاد جانی می‌بینم که از نهایت درماندگی و استیصال برمی‌خیزد؛ فریادی که ناشی از «بی‌چیزی» و تحمل «هزاران زهر» فقر است. این تصویر ابتدایی، نه فقط حال یک فقیر خاص، بلکه نمادی از سرشتِ نیازمندِ انسان است که در مقابل عظمت بی‌کران الهی قرار می‌گیرد. او خداوند را با صفت «نگهبان رعا» خطاب می‌کند. باید دقت کرد که واژهٔ «رعا» در اینجا، آنگونه که مولانا خود از اضطرار قافیه کوتاهش کرده، به معنای «رعایا» یا همان بندگان و آفریدگان است. خداوند، نگهبان این رعیتِ بزرگِ عالم است، و این فقیر در سایهٔ این نگهبانی الهی، خود را پناه می‌جوید.

تأمل‌برانگیز این است که این فقیر بلافاصله پس از این لابه، منطقی را در دعای خود پیش می‌کشد که از ژرفای معرفت توحیدی مولانا سرچشمه می‌گیرد. او می‌گوید: «بی‌ز جهدی آفریدی مر مرا / بی‌فن من روزی‌ام ده زین سرا.» این استدلال، بی‌تردید ریشه در بینش قرآنی دارد و یادآور آیهٔ شریفهٔ «وَلاَ یَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا» از آیة‌الکرسی است. همانطور که خداوند، نگاهداری آسمان‌ها و زمین را بی‌هیچ تعب و صرف نیرویی انجام می‌دهد و از آن خسته نمی‌شود، آفرینش انسان نیز برای او بی‌زحمت است. پس، از آنجا که هستی‌اش را بی‌رنج به او بخشیده، این فقیر اکنون جسارت می‌کند و روزی بی‌رنج را نیز از او طلب می‌کند. این، نمونه‌ای از شهود ژرف مولاناست که چگونه مفاهیم قرآنی را در بطن حکایت‌های تمثیلی خود جاری می‌کند و از آن نتیجه‌های معنوی سترگ می‌گیرد.

نکات کلیدی

  • فقیر در اوج درماندگی از فقر، به درگاه خدا پناه می‌برد و لابه می‌کند.
  • واژه «رعا» در اینجا به معنای رعایا و بندگان است که برای حفظ وزن شعر کوتاه شده است.
  • دعای فقیر نشان‌دهندهٔ گمان او به روزاقیت بی‌کران و بی‌تعبِ الهی است.
  • این بیت، مقدمه‌ای برای استدلال فقیر است که آفرینش بی‌زحمت او، روزی بی‌زحمت را نیز توجیه می‌کند.

Sources: d6-s41 · 00:02:17 d6-s41 · 00:06:08

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.