لوستل دفتر ۶ د بې واسطې کسب څخه د روزي غوښتونکي فقیر د کیسې پاتې برخه بيت ۱۸۷۴

M6:1874 — جوهر انسان بگیرد بر و بحر / پیسه گاوان بسملان آن روز نحر

جوهر انسان بگیرد بر و بحرپیسه گاوان بسملان آن روز نحر
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1874

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن‌گاه جوهر انسان، خشکی و دریا را فرا خواهد گرفت؛ و گاوهای پیسه (رنگارنگ) در آن روزِ قربانی، ذبح‌شدگان خواهند بود. معنا: این بیت پیش‌بینی می‌کند روزی را که حقیقت متعالی انسان کامل بر تمامی هستی سیطره یابد و کثرت‌ها و اختلافات رنگارنگ جهانی از میان برداشته شوند.

شرح

به سهم خود، این بیت را می‌توان از کلیدی‌ترین بیت‌های مثنوی در باب نسبت وحدت و کثرت دانست؛ چرا که مولانا در اینجا، آینده‌ای را ترسیم می‌کند که در آن، پرده‌های کثرت کنار زده شده و وحدتی یگانه بر جهان حاکم می‌شود.

بحث از «پیس‌گاوان» که مولانا پیش از این بیت مطرح می‌کند، اشاره به جهان آشوبناک کثرت‌هاست. جهان ما، جهان «صد رنگی و صد دلی» است؛ جایی که دوک ناطقه، صدها مذهب، فلسفه، و اخلاق می‌ریسه و یک‌رنگی در آن جلی نمی‌گردد. این عالم، قلمرو «گرگان» کثرت است، جایی که هرکس به خود رها شده و درگیر رزق خویش است، و به تعبیر مولانا «این اونو بدرد، اون این را بدرد».

اما مولانا در اینجا از «شیران وحدت» سخن می‌گوید که در «بیشه درون» منتظرند تا «امر تعالو» حق صادر شود. این امر، فرمان حمله به عاملان کثرت و جایگزینی یک‌رنگی به جای چندرنگی است. اینجاست که پرده‌ها برداشته می‌شود و خداوند «بی‌حجابی» دخل و خرج می‌کند.

و در چنین روزی است که «جوهر انسان بگیرد بر و بحر». منظور از «جوهر انسان» در اینجا، انسان متعارف نیست؛ بلکه «انسان کامل» است. انسان کامل، برترین خلق خداست که بر صدر عرش نشسته و کون جامع است؛ یعنی تنها موجودی است که همه اوصاف الهی، از جلال و جمال، در او تجلی یافته است. وقتی این انسانیت برتر ظهور می‌کند، گویی که همه عالم انسانی می‌شود و وقتی همه عالم انسانی شد، همه عالم الهی می‌شود. اینجاست که جوهر انسان، خشکی و دریا را فرامی‌گیرد؛ کثرت‌ها را می‌درد، می‌بلعد و فرو می‌برد و انسانیت یگانه بر همه عالم حاکم می‌شود. پس «جوهر انسان بگیرد بر و بحر» تقریباً مساوی‌ست با اینکه حقیقت الهی همه عالم را فرابگیرد، چرا که انسان کامل، خود، آیینه‌ی تمام‌نمای حق است.

در مقابل، «پیس‌گاوان بسملان آن روز نحر». «پیس‌گاوان» استعاره‌ای برای همان حاملان و عاملان کثرت و کثرت‌فروشان هستند؛ و «بسملان» یعنی قربانی‌شدگان. «نحر» نیز به معنای ذبح و کشتن، خاصه در مورد شتر است که به روش خاصی کشته می‌شود. این «روز نحر»، رستاخیزی سهمناک است که برای مؤمنان به وحدت، «عید» است و برای «پیس‌گاوان» کثرت‌فروش، «هلاک» و نابودی.

نکات کلیدی

  • جهان ما، جهان کثرت و «صد رنگی و صد دلی» است که توسط «پیس‌گاوان» (نماد عاملان کثرت) اداره می‌شود.
  • «شیران وحدت» در انتظار فرمان الهی هستند تا بر این کثرت‌ها غالب شوند و وحدت را برپا کنند.
  • با طلوع خورشید وحدت، «جوهر انسان» که همان «انسان کامل» است، بر تمام هستی سیطره می‌یابد.
  • انسان کامل، آینه‌دار اوصاف الهی است و ظهور او به معنای الهی شدن و انسانی شدن کل عالم است.
  • «روز نحر» رستاخیزی سهمناک است که برای مؤمنان به وحدت، عید و برای کثرت‌فروشان، هلاکت به ارمغان می‌آورد.
  • مولانا تقابلی میان جهان آشفته کنونی (گرگان کثرت) و آینده‌ای آرمانی (شیران وحدت) ترسیم می‌کند.

Sources: d6-s41 · 06:34:34 d6-s41 · 07:16:36 d6-s41 · 07:28:30 d6-s42 · 17:25:00

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.