لوستل دفتر ۶ د هغه خزانې د لیکنې کیسه چې د گنبد په څنګ کې قبله ته مخامخ شه او په کمان کې تیر واچوه او وغورځوه چیرته چې راولویږي هلته خزانه ده بيت ۱۹۱۳

M6:1913 — ور شود آن فاش هم غمگین مشو / که نیابد غیر تو زان نیم جو

ور شود آن فاش هم غمگین مشوکه نیابد غیر تو زان نیم جو
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1913

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: و اگر آن (راز یا روزی) آشکار هم شد، غمگین مباش، زیرا جز تو حتی نیم جویی از آن را نخواهد یافت.

معنا: این بیت به ما اطمینان می‌دهد که رزق و قسمت هر کسی، حتی اگر بر دیگران آشکار شود، تنها به خود او تعلق دارد و هیچ‌کس را یارای تصرف در آن نیست.

شرح

این بیت به صراحت، به ما می‌آموزد که نباید نسبت به آنچه تقدیر الهی برای ما مقدر کرده است، بیمناک و نگران باشیم. چه آن رزق مادی باشد و چه یک حقیقت روحانی که بر قلب ما منکشف گشته، و چه یک موهبت خاص که در مسیر سلوک به ما عطا شده؛ اگر هم این راز یا این نعمت بر دیگران آشکار گشت، دل‌نگران مباشید که کسی آن را از شما برباید. مولانا اینجا با قاطعیت می‌فرماید که حتی نیم جویی از آنچه برای شماست، به دیگری نخواهد رسید. این نکته بنیادین در توحید افعالی است: رزق و قسمت هر کس مشخص و معین است و هیچ‌کس دیگری را در آن سهمی نیست. او این مفهوم را در بیتی دیگر چنین روشن می‌کند:

بر سر هر لقمه بنوشته نهان که این بود رزق فلان ابن فلان

پس هر آنچه به سوی شما می‌آید، از آنِ شماست و نام شما بر آن نوشته شده است. این آموزه نه تنها آرامش‌بخش است، بلکه مانع حسادت و بخل نیز می‌شود، چرا که می‌دانی آنچه به دیگری رسیده، سهم اوست و آنچه از آنِ توست، هرگز به دیگری نخواهد رفت.

در ادامه، مولانا این درس را به تأخیر در حصول نتیجه نیز بسط می‌دهد. او می‌فرماید حتی اگر این گشایش یا این وصال به درازا کشید و زود به دست نیامد، هرگز نباید ناامید شوی، بلکه وردت باید «لا تقنطوا» باشد. این فرمان قرآنی که «لا تقنطوا من رحمة الله» (از رحمت خداوند ناامید نشوید)، کلید سلوک در مواجهه با آزمون‌های زمانی است. قنوط (با طاء) به معنای یأس و ناامیدی است و مولانا در اینجا بر خلاف قنوت (با تاء) که نیایش در نماز است، بر دوری از یأس تأکید می‌کند. بنابراین، اگر دعایی دیر مستجاب شد یا کاری به زودی به ثمر ننشست، نباید دل به ناامیدی سپرد، بلکه باید به تقدیر و زمان‌بندی الهی اعتماد کرد. این پیامی است از جنس همان «شادی در دل غم» که در مثنوی موج می‌زند؛ غمی که به یأس نمی‌انجامد، بلکه نشانهٔ جدیت و سرسپردگی در راه است و سرانجام به فرحی عظیم ختم می‌شود، چنان که در حکایت مرتبط با این بیت، صوفی پس از بیدار شدن از خواب مژده، از فرط شادی در پوست خود نمی‌گنجید.

نکات کلیدی

  • روزی و قسمت هر کس از پیش تعیین شده و فقط متعلق به اوست.
  • نگرانی از دست رفتن سهم خود به دست دیگران، بی‌اساس است.
  • حتی آشکار شدن روزی یا فضیلت بر دیگران، آن را از صاحبش نمی‌رباید.
  • در مواجهه با تأخیر در حصول نتایج، ناامیدی روا نیست و باید به «لا تقنطوا» پناه برد.
  • اعتماد به زمان‌بندی و تقدیر الهی، آرامش‌بخش دل سالک است.

Sources: d6-s44 · 00:04:55 d6-s44 · 00:06:34 d6-s44 · 00:07:55

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.