لوستل دفتر ۶ د هغه خزانې د لیکنې کیسه چې د گنبد په څنګ کې قبله ته مخامخ شه او په کمان کې تیر واچوه او وغورځوه چیرته چې راولویږي هلته خزانه ده بيت ۱۹۱۴

M6:1914 — ور کشد آن دیر هان زنهار تو / ورد خود کن دم به دم لاتقنطوا

ور کشد آن دیر هان زنهار توورد خود کن دم به دم لاتقنطوا
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:1914

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: و اگر رسیدن آن (مراد) به درازا کشید، هان، بر حذر باش؛ دائم با خود زمزمه کن: «ناامید نشوید!»

معنا: مولانا در این بیت به ما می‌آموزد که اگر رسیدن به مقصود یا اجابت دعا به طول انجامید، هرگز نباید دلسرد و ناامید شد، بلکه باید با یادآوری فرمان قرآنی «لاتقنطوا» به انتظار ادامه داد.

شرح

من همیشه تأکید کرده‌ام که مثنوی، کتاب امید و رجاست؛ کتاب ناامیدی و قنوط نیست. این بیت دقیقاً در همین راستا قرار می‌گیرد و یکی از بنیادهای این تفکر مولانایی را به ما می‌آموزد. در سیر و سلوک معنوی، در زندگی روزمره، و حتی در طلب رزق مقدّر، گاهی انسان با تأخیر و درنگ مواجه می‌شود. خواسته دیر به دست می‌آید، دعا دیر مستجاب می‌شود، و تلاش‌ها ظاهراً بی‌نتیجه می‌مانند. در چنین مواقعی، انسان دچار یأس می‌شود، اما مولانا هشدار می‌دهد: «ور کشد آن دیر هان زنهار تو». این «زنهار» یعنی آگاه باش، بر حذر باش از دامی که ناامیدی برایت پهن کرده است.

وظیفهٔ سالک در برابر این تأخیر چیست؟ «ورد خود کن دم به دم لاتقنطوا». این «لاتقنطوا» عین عبارت قرآنی است که به بندگان فرمان می‌دهد: «لاتقنطوا من رحمة الله»؛ از رحمت خدا ناامید نشوید. مولانا، با اقتباس مستقیم از کلام وحی، این اصل را به جان کلام خود می‌آمیزد. او به ما می‌گوید که این ناامیدی، این قنوط، آفتی است مهلک. «قنوط» با «طین» یعنی یأس و دلسردی، و آن را باید با «قنوت» که دعای خالصانه و خاشعانه است، تمایز نهاد. آن که قانت است (عابد و فروتن)، از قنوط به دور است.

پس راهکار چیست؟ راهکار، یاد خداست. راهکار، ذکر و ورد است. ما باید این آیه را همچون اذکار صبحگاهی و شامگاهی، دم به دم بر زبان و دل داشته باشیم. این ورد فقط لقلقهٔ زبان نیست؛ بلکه حکایت از یک بینش عمیق‌تر دارد. بینشی که می‌گوید تدبیر امور در دست کسی است که بی‌نهایت رحیم است. تأخیر در اجابت، به معنای عدم اجابت نیست؛ بلکه بخشی از حکمت الهی است. همچنان که فرمود: «بر سر هر لقمه بنوشته نهان / که این بود رزق فلان ابن فلان»؛ یعنی روزی هر کس، حتی یک لقمه‌اش، از پیش مقدر و مکتوب است. اگر چیزی برای تو مقدر شده، حتماً به تو خواهد رسید. ممکن است دیر شود، اما هرگز زایل نخواهد شد. این درس توکل و تسلیم، جان‌مایهٔ این بیت پرمغز است.

نکات کلیدی

  • مثنوی کتاب امید و رجاست، نه یأس و ناامیدی.
  • تأخیر در رسیدن به مقصود یا اجابت دعا نباید موجب دلسردی شود.
  • «لا تقنطوا» (ناامید نشوید) فرمانی قرآنی است که باید ورد دائم سالک باشد.
  • قنوط (یأس) آفت مهلکی است که از بینش ضعیف دربارهٔ تدبیر الهی نشئت می‌گیرد.
  • رزق و خواسته‌های مقدر هرگز زایل نمی‌شوند، حتی اگر به تأخیر بیفتند.
  • این بیت به درس توکل، تسلیم و اعتماد به حکمت مطلق الهی اشاره دارد.

Sources: d6-s44 · 00:06:34

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.