لوستل دفتر ۶ د ترمذ د پاچا لخوا د اعلان کول، چې هر څوک چې په دریو یا څلورو ورځو کې سمرقند ته لاړ شي، د فلانۍ دنده لپاره به خلعت، اسپ، غلام او کنیز او دومره زر ورکړي. دلقک دا اعلان په کلي کې واورید او د پاچا حضور ته راغی او ویې ویل: زه خو نشم تللی بيت ۲۵۴۰

M6:2540 — گفت من در ده شنیدم آنک شاه / زد منادی بر سر هر شاه‌راه

گفت من در ده شنیدم آنک شاهزد منادی بر سر هر شاه‌راه
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2540

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گفت: «من در روستا شنیدم که شاه ندایی بر سر هر شاهراه زد.» معنا: دلقک به شاه گفت که شنیده است پادشاه فرمانی صادر کرده و آن را در همهٔ راه‌ها اعلام کرده است.

شرح

مولانا با ظرافتی خاص، داستان را پیش می‌برد. در این لحظه، نه فقط پادشاه، که همهٔ دربار و حتی مردم بیرون قصر، سراسیمه و مشتاق منتظرند که این دلقک، که با عجله و پریشان‌حال آمده، چه خبری آورده است. او با این کار، تعلیق و کنجکاوی را به اوج می‌رساند تا شنونده به دقت پیگیر شود که راز چیست و چه اتفاقی افتاده است. دلقک در پاسخ، روایت می‌کند: «من در روستا شنیدم که پادشاه منادی‌ای فرستاده و بر سر هر شاهراهی اعلام کرده است که به دنبال کسی است که در سه روز تا سمرقند بتازد و او را گنج‌های فراوان پاداش خواهد داد.» نکتهٔ ظریف اینجاست که این دلقک، از پی آن شتاب‌زده به حضور شاه نرسیده است که برای این مأموریت داوطلب شود. هرگز! او آمده بود تا بگوید: «من چنین توانی ندارم و از من چنین انتظاری نباید داشت.» بنابراین، هدف او از بازگو کردن این خبر، نه قبول مسئولیت، بلکه اعلام عجز و تقاضای معافیت بوده است. این بیت نشان می‌دهد که دلقک تنها یک واسطهٔ خبر است و قصد اصلی‌اش از این شتاب و آشوب، کناره‌گیری از این مأموریت خطیر است، نه پذیرش آن. این بیت، در برخی نسخ مثنوی، نیامده است، اما در نسخ معتبر وجود دارد و روایت را کامل می‌کند.

نکات کلیدی

  • مولانا با ایجاد تعلیق، مخاطب را مشتاق ادامهٔ داستان می‌کند.
  • دلقک تنها خبر شاه را بازگو می‌کند، نه اینکه داوطلب مأموریت شود.
  • قصد اصلی دلقک از این شتاب، اعلام ناتوانی و درخواست معافیت است.
  • مولانا قصد دلقک را از «شتاب» و «خبررسانی» برای انصراف از مسئولیت روشن می‌سازد.
  • این بیت، که روایت‌گر اعلام پادشاه است، در برخی نسخ مثنوی نیامده است.

Sources: d6-s58 · 00:28:29 d6-s58 · 00:29:23

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.