لوستل دفتر ۶ د موږک او چونګښې د اړیکې کیسه او د دواړو پښې په یوه اوږده تار سره تړلې وې او د زاغ لخوا د موږک پورته کول او د چونګښې ځړیدل او ژړا او له غیر جنس سره د اړیکې او له خپل جنس سره د نه جوړیدو پښیماني بيت ۲۶۵۸

M6:2658 — چه عجب که مرغ گردد مست او / هم شنود آهن ندای دست او

چه عجب که مرغ گردد مست اوهم شنود آهن ندای دست او
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2658

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چه شگفتی است اگر مرغ از نوای او مست و بی‌خود شود، در حالی که حتی آهن نیز ندای دست او را می‌شنود. معنا: این بیت به قدرت شگفت‌انگیز پیامبری چون داوود اشاره دارد که نه تنها پرندگان از نوای او مست می‌شوند، بلکه حتی اشیای بی‌جان مانند آهن نیز از فرمان او پیروی می‌کنند، نمادی از نفوذ عمیق روحانی در جهان مادی.

شرح

مولانا در این بیت به قدرت شگفت‌انگیز حضرت داوود، که هم در قرآن و هم در روایات دیگر به او اشاره شده، می‌پردازد. داوود نبی دارای دو صفت برجسته بود: یکی صدای بسیار خوش که در کوه‌ها طنین می‌افکند و حتی مرغان را به سکوت و همراهی وا می‌داشت، و دیگری توانایی نرم کردن آهن به دست خود. اینجا مولانا می‌پرسد: چه جای تعجب است اگر مرغان از نوای داوود مست شوند؟ این پدیده کاملاً درک‌پذیر است، چرا که طرب و شور در طبیعت موج می‌زند و جان‌دار به ندای دل‌انگیز پاسخ می‌دهد.

اما نکته عمیق‌تر و شگفت‌انگیزتر، و به تعبیر من کلیدی‌تر، اینجاست که حتی آهنِ بی‌جان نیز «ندای دست او» را می‌شنود و به فرمان او نرم می‌شود. این تعبیر «ندای دست او» اشاره‌ای مجازی به نوعی سخن گفتن فراتر از زبان کلامی است؛ زبانی که در آن دست داوود، گویی با آهن سخن می‌گفت و به آن امر «نرم شو» را صادر می‌کرد و آهن نیز اطاعت می‌کرد. این دقیقاً همان «زبان طبیعت» است که هر موجودی به شیوه خود آن را می‌فهمد و بدان پاسخ می‌دهد.

من پیش‌تر هم گفته‌ام که سخن گفتن همیشه به زبان نیست. طبیعت نیز زبان خاص خود را دارد. وقتی شما خاک را می‌شکافید، در واقع به آن می‌گویید آب را بیرون بیاور. این یک نوع مکالمه است که نیاز به درک زبان‌های پنهان دارد. به همین دلیل، یکی از بزرگترین کشفیات بشر از زمان گالیله این بود که طبیعت را به زبان ریاضیات نگاشته‌اند. ما باید ریاضی بیاموزیم تا بتوانیم زبان طبیعت را بفهمیم و با آن سخن بگوییم. این بیت مولانا نیز، در واقع، پرده از همین حقیقت برمی‌دارد که عالم هستی سرشار از ارتباطات و پاسخگویی‌هایی است که ما تنها با گشودن گوش جان و فهم زبان‌های غیرکلامی می‌توانیم آن‌ها را درک کنیم. داوود نبی، در اینجا، نماد انسانی است که به این زبان‌ها مسلط است و می‌تواند با تمام موجودات، از مرغ نغمه‌خوان گرفته تا آهن صلب، ارتباط برقرار کند و بر آن‌ها تأثیر بگذارد.

نکات کلیدی

  • قدرت معجزه‌آسای داوود نبی، نمادی از نفوذ انسان کامل در عالم طبیعت است.
  • مستی مرغان از صدای داوود، نشان‌دهنده پاسخگویی جهان جان‌دار به ندای روحانی است.
  • شنیدن ندای دست توسط آهن، تجلی زبان پنهان طبیعت و ارتباط فراتر از کلام لفظی است.
  • سخن گفتن همیشه به زبان نیست؛ عالم هستی پر از ارتباطات غیرکلامی است.
  • فهمیدن زبان طبیعت، از طریق شهود عرفانی و حتی کشف علمی (مانند ریاضیات گالیله‌ای) ممکن است.

Sources: d6-s61 · 1:03:03 d6-s61 · 1:04:27 d6-s61 · 1:04:50 d6-s61 · 1:06:12

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.