لوستل دفتر ۶ د موږک او چونګښې د اړیکې کیسه او د دواړو پښې په یوه اوږده تار سره تړلې وې او د زاغ لخوا د موږک پورته کول او د چونګښې ځړیدل او ژړا او له غیر جنس سره د اړیکې او له خپل جنس سره د نه جوړیدو پښیماني بيت ۲۶۶۲

M6:2662 — باد دم که گفت غایب یافتی / سوی گوش آن ملک بشتافتی

باد دم که گفت غایب یافتیسوی گوش آن ملک بشتافتی
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2662

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بادِ دَمنده که سخنِ پنهان را دریافت، به سوی گوش آن پادشاه شتافت.

معنا: مولانا می‌گوید بادی که تخت سلیمان را حمل می‌کرد، همچون جاسوسی توانمند، سخنان پنهان و غایب را می‌شنید و به گوش او می‌رساند.

شرح

مولانا در اینجا به یکی از شگفتی‌های عالم غیب، اما ملموس در حکایات انبیا، اشاره می‌کند: بادی که تنها حمال تخت سلیمان نبود، بلکه جاسوس او نیز بود. این بادِ دمنده، نه فقط سخنان آشکار، بلکه زمزمه‌ها و نجواهای پنهان و «غایب» را نیز می‌شنید و بی‌درنگ به گوش ملک می‌رساند.

این قابلیتِ «غایب یافتی» نشانگر بُعدی از طبیعت است که برای اولیای حق آشکار می‌شود. طبیعت، در نگاه مولانا، ابداً بی‌زبان نیست. همان‌گونه که آهن به ندای دست داوود نرم می‌شد و کوه‌ها با او هم‌صدا می‌گشتند، باد نیز صاحب زبانی برای جاسوسی و حمالی است. این نه سخن گفتن به معنای الفاظ بشری، بلکه ادراک و اطاعتی ورای محسوسات عادی است؛ در حکم یک متن باز است که خوانندگانی چون سلیمان و داوود، زبان آن را می‌دانستند. این همان زبانی است که گالیله بعدها آن را «ریاضیات» نامید و کلید فهم طبیعت و کشف قوانین آن شد.

قدرت باد در خدمت سلیمان، خود گواه دیگری بر مطیع بودن عالم در برابر ارادهٔ الهی است. همان بادی که قومی ستمکار چون عاد را ریشه‌کن می‌کرد، بی‌هیچ تمردی در خدمت سلیمان، تخت او را حمل می‌کرد و رازها را به او می‌رساند. این دوگانگی نه تناقض، که نشان از تسلیم‌پذیری مطلق طبیعت در برابر امر الهی و اولیای اوست. برای عارف، جهان یکپارچه آگاهی و تسلیم است و هر ذره‌ای به زبان خاص خود، سخن می‌گوید و امر می‌برد.

نکات کلیدی

  • باد در مثنوی، نه تنها حمال، که جاسوس سلیمان و آشکارکنندهٔ رازهای پنهان است.
  • مفهوم «غایب یافتی» به قدرت تشخیص امور پنهان و نادیدنی در عالم طبیعت اشاره دارد.
  • سخن گفتن در نگاه عرفا، فراتر از زبان بشری است؛ طبیعت دارای زبان و شعور پنهان است.
  • نیروهای طبیعی، حتی در تضادِ ظاهر، در برابر ارادهٔ الهی و اولیای او مطیع و تسلیم محض‌اند.

Sources: d6-s61 · 1:09:17 d6-s61 · 1:10:06 d6-s61 · 1:04:50 d6-s61 · 1:06:12 d6-s61 · 1:07:01

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.