لوستل دفتر ۶ د موږک او چونګښې د اړیکې کیسه او د دواړو پښې په یوه اوږده تار سره تړلې وې او د زاغ لخوا د موږک پورته کول او د چونګښې ځړیدل او ژړا او له غیر جنس سره د اړیکې او له خپل جنس سره د نه جوړیدو پښیماني بيت ۲۶۶۳

M6:2663 — که فلانی این چنین گفت این زمان / ای سلیمان مه صاحب‌قران

که فلانی این چنین گفت این زمانای سلیمان مه صاحب‌قران
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:2663

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: که فلان کس در همین لحظه چنین گفت، ای سلیمان، ای پادشاه صاحب‌اختیار. معنا: این بیت بخشی از حکایت باد جاسوس سلیمان است که سخنان پنهانی را به او گزارش می‌دهد. اینجا باد به سلیمان خبر می‌دهد که فلان شخص در حال حاضر چنین سخنی گفته است.

شرح

در این بیت، مولانا پرده از یکی از ویژگی‌های اعجاب‌انگیز و فوق‌طبیعی سلیمان برمی‌دارد: تسلط او بر باد، نه فقط به عنوان یک وسیله‌ی حمل و نقل، بلکه به عنوان یک جاسوس که اسرار نهان را فاش می‌کرد. ما می‌دانیم که باد، به فرمان الهی، می‌تواند هم حمال باشد و هم مهلک. پیش از این، مولانا خود از باد تند و توفانی سخن گفت که قوم عاد را در هفت شب و هشت روز نابود کرد؛ اما همین باد، مطیع فرمان سلیمان می‌شود و تخت او را، که گاه به اندازه‌ی یک شهر توصیف شده، هر صبح و شام به اندازه‌ی یک ماه راه جابه‌جا می‌کند. این جنبه‌ی حمل‌ونقلی باد است.

اما مولانا یک بُعد عمیق‌تر و خاص‌تر را نیز به این قدرت سلیمانی می‌افزاید: جاسوسی باد. باد برای سلیمان حکم یک جاسوس را داشت؛ در گشت و گذار خود، سخنان پنهان و غایبانه‌ای را که مردم با یکدیگر می‌گفتند، می‌شنید و بی‌درنگ آن‌ها را به گوش سلیمان می‌رساند. این، فراتر از یک قدرت عادی، نمادی از دانش فراگیر و آگاهی به اسرار غیب است که به پیامبران و اولیای الهی عطا می‌شود. سخن گفتن تنها به زبان نیست؛ طبیعت نیز زبانی دارد که اولیا آن را می‌دانند و می‌فهمند. همان‌طور که گالیله گفت طبیعت به زبان ریاضی نوشته شده، عارف نیز می‌گوید طبیعت به زبان راز نوشته شده و اهل راز آن را می‌فهمند.

این حکایت نشان می‌دهد که هیچ سخنی از دید و گوش پیامبران و صاحب‌دلان پنهان نمی‌ماند. «که فلانی این چنین گفت این زمان» گواه این است که باد حتی جزئیات زمان و مکان گفته‌ها را به سلیمان گزارش می‌داده است. این نه یک روایت تاریخی صرف، بلکه تمثیلی است برای بیانِ معرفتی عمیق‌تر: معرفتِ باطنی که از مرزهای ظاهری و حواس پنج‌گانه فراتر می‌رود. مولانا با نقل چنین اسطوره‌هایی، به ما می‌آموزد که جهان مملو از رازهایی است که تنها با گوش‌جان می‌توان آن‌ها را شنید. این با آن مفهوم «رازشناسی» که عرفان را تعریف می‌کند، کاملاً همسو است. آنکه عارف است، نه تنها به «دیدن» حقیقت بسنده نمی‌کند، بلکه «بوی حقیقت» را از دور می‌شنود و اسرار نهان را درک می‌کند. این بیت در بستر وسیع‌تر مثنوی، دعوت مولانا به «بشنو» را تقویت می‌کند؛ دعوتی که در آن، او خود را زبان حق و شنیدن را طریق وصول به حقایق پنهان می‌داند. پیامبران صاحب‌اختیار، بر طبیعت و حتی بر پنهانی‌ترین سخنان آدمیان تسلط دارند و این تسلط نشانی از مقام خاص ایشان در نظام هستی است.

نکات کلیدی

  • باد به عنوان حامل و جاسوس سلیمان، نمادی از ولایت و قدرت معنوی اوست.
  • توانایی سلیمان در شنیدن سخنان پنهان از طریق باد، اشاره‌ای به علم غیب و آگاهی فراگیر پیامبران دارد.
  • مولانا از اسطوره‌ها و حکایات تاریخی-مذهبی برای بیان حقایق عمیق‌تر روحانی و متافیزیکی بهره می‌گیرد.
  • این حکایت بر اهمیت «شنیدن» تأکید می‌کند؛ از باد جاسوس تا مخاطب مثنوی که باید گوش جان بسپارد.
  • مقایسه قدرت باد در نابودی قوم عاد و خدمت به سلیمان، نمادی از فرمان‌برداری مطلق طبیعت از امر و اراده الهی است.

Sources: d6-s61 [1:09:17:00] d6-s61 [1:10:06:00] s01 [framing the whole project] s02 [the Masnavi promises wuṣūl AND yaqīn] s04 [THE «بشنو» / «قل» distinction — Mowlana as Tongue of God] s05 [دی‌کانسترکشن: what's MISSING in Mowlana's text] s09 [عرفان = رازشناسی (gnosis = secret-knowing)]

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.