لوستل دفتر ۶ د هغه سړي کیسه چې د تبریز له محتسب څخه یې معاش درلود او د هغه معاش په تمه یې پورونه کړي وو او هغه د هغه له وفات څخه خبر نه وو. بالاخره د هغه پورونه د هیڅ ژوندي سړي لخوا ادا نه شول، مګر د مړ شوي محتسب لخوا ادا شول، لکه څنګه چې ویل شوي دي: هغه څوک نه مړ کیږي چې مړ شي او آرام شي، بلکې مړ هغه دی چې د ژوندیو په منځ کې مړ وي بيت ۳۰۲۳

M6:3023 — گرم شد پشتش ز خورشید عرب / چه غمستش از سبال بولهب

گرم شد پشتش ز خورشید عربچه غمستش از سبال بولهب
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:3023

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن کس که پشتش از خورشید عرب (پیامبر اسلام) گرم شد، چه غمی دارد از خشم و نهیب ابولهب؟ معنا: این بیت بیان می‌کند که هر کس از حمایت و پشتیبانی پیامبر اسلام برخوردار باشد، از هیچ قدرت دنیوی یا تهدیدی نمی‌هراسد.

شرح

باری، مولانا در این بیت به نکته‌ای بس مهم اشاره می‌کند؛ نکته‌ای که در فهم جهان‌بینی او و سالک طریقتش اساسی است. عبارت «گرم شد پشتش ز خورشید عرب» بی‌شک به شخصیتی والاتر از حد بشری ارجاع می‌دهد، به پیامبر اسلام، محمد مصطفی (ص). ایشان در اینجا نه تنها یک معلم، بلکه یک تکیه‌گاه و پشتیبان روحانی است. پشت‌گرمی به چنین منبع نوری، به مثابه اتصال به قدرت و رحمتی لایزال است. در مقابل این نور، «سبال بولهب» قرار دارد. سبال یعنی سبیل، و در اینجا کنایه از خشم و تهدید است؛ همان‌طور که پادشاهان در عهد باستان وقتی خشمگین می‌شدند، سبیل خود را می‌تاباندند. ابولهب، دشمن سرسخت پیامبر، نمادی است از هر قدرت دنیوی، هر تهدیدگر ظالم، و هر نیرویی که با حق در ستیز است. این بیت می‌پرسد: آن کس که پشتش به خورشید نبوت گرم است، آیا باید از خشم و نهیب چنین کسی هراسی به دل راه دهد؟ پاسخ بی‌شک منفی است. این مضمون در داستان ساحران فرعون نیز تکرار می‌شود که مولانا خود به آن اشاره می‌کند. ساحرانی که سحر خود را در برابر معجزه موسی (ع) هیچ یافتند و به حقیقت دست خدا پی بردند، دیگر از تهدیدهای فرعون که گفت دست و پایشان را خواهد برید، بیمی نداشتند. آنان دریافتند که مقام بالاتر و دستی برتر در کار است. دیگر از دست و پای دنیوی خود دست شستند، چرا که ارزش دستاورد روحی و معنوی، بسیار فراتر از تعلقات مادی بود. همین بی‌باکی و قطع امید از دنیا، محصول پشت‌گرمی به حقیقتی لایزال است. اینجا مولانا یک درس عملی از توکل و بی‌باکی در برابر قدرت‌های ظاهری عالم می‌دهد. تا زمانی که دل به خدا و پیامبر او سپرده باشد، نهیبی از جانب دشمنان، ابداً اثر نخواهد کرد. این نه فقط یک توصیه اخلاقی، بلکه تجلی یک بصیرت عرفانی است: در پرتو نور حق، سایه‌های باطل رنگ می‌بازند و تهدیدهای پوشالی بی‌اثر می‌شوند.

نکات کلیدی

  • اعتماد به حمایت پیامبر اسلام، منبعی برای بی‌باکی در برابر تمام تهدیدات دنیوی است.
  • «خورشید عرب» نماد تکیه‌گاه روحانی و «سبال ابولهب» نماد هر قدرت دنیویِ ستیزه‌جو است.
  • بیت، انسان را به سوی توکل کامل و نترسیدن از ظواهر قدرت فرامی‌خواند.
  • مانند ساحران فرعون که با ادراک حقیقت، از تهدیدهای مادی بی‌باک شدند، معرفت الهی ترس از دنیا را زایل می‌کند.

Sources: d6-s68 · 00:42:41 d6-s68 · 00:44:05

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.