لوستل دفتر ۶ د خوارزمشاه (رح) لخوا په خپل موکب کې د یو ډیر نادر اسپ لیدل او د شاه زړه د اسپ په ښکلا او چابکۍ پورې تړل کیدل او د عمادالملک لخوا د شاه په زړه کې د هغه اسپ سړول او د شاه لخوا د هغه پر خپلو لیدونو غوره کول، لکه څنګه چې حکیم (رح) په الهی نامه کې فرمایلي دي: کله چې د حسد ژبه نخاس شي، یو یوسف به له پنبې څخه ومومې. د یوسف د حسودو وروڼو په دلالۍ کې دومره ښکلا پټه شوه او بد ښکاره شوه، چې هغوی په هغه کې بې رغبته وو بيت ۳۳۷۱

M6:3371 — مر بدان را ستر چون حلم خدا / خلق او بر عکس خلقان و جدا

مر بدان را ستر چون حلم خداخلق او بر عکس خلقان و جدا
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:3371

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن نیکوکار گناهکاران را می‌پوشانْد، همچون حلم و بردباریِ خداوند؛ اخلاق او بر خلاف و جدا از اخلاقِ عامهٔ مردم بود. معنا: این بیت از اخلاق نیکِ وزیری حکایت می‌کند که عیب‌های مردمِ بد را می‌پوشاند، همانند خداوند که بر گناهان بندگانش پرده می‌کشد، و این ویژگی او را از عامهٔ مردم متمایز می‌کرد.

شرح

این بیت تصویری درخشان از وزیری خردمند و عارف‌مسلک را به ما نشان می‌دهد که در دربار پادشاهی مستبد، دو نقش کلیدی ایفا می‌کرد. یکی شفاعت و پدری برای نیازمندان و دیگری «ستر» بر بدی‌های بَدان. من تأکید می‌کنم که «ستر» یعنی پوشاندن عیب‌ها و گناهان دیگران، نه افشا کردن و آبروبری. این صفت، به تعبیر مولانا، «چون حلم خدا» است؛ یعنی همان‌گونه که خداوند با حلم خود بر گناهان بندگانش پرده می‌کشد و فوراً به مجازات نمی‌پردازد، این وزیر نیز چنین روحیه‌ای داشت.

اخلاق این وزیر، «برعکس خلقان و جدا» بود. مردمان عادی، متأسفانه، اغلب مایل به فاش کردن عیوب دیگران، آبروبری و بر باد دادن حیثیت آن‌ها هستند. اما این وزیر، این صفت الهیِ «ستر» را داشت و دیگران را «لو نمی‌داد». این نکته، بسی مهم است. مولانا در اینجا یک الگوی اخلاقی ارائه می‌دهد که بسیار فراتر از اخلاق عمومی زمانه خود و هر زمان دیگری است. او به جای آنکه از ستم سلطان شکایت کند یا به تقابل مستقیم با او بپردازد، راهی برای «خدمت در بستر ستم» می‌یابد؛ راهی که از طریق آن می‌توان شدت استبداد را کاهش داد و به مصلحت خلق گام برداشت. این رویکرد، در واقع، یک «مهار از درون» است که به جای نفی کامل ساختار، در آن نفوذ کرده و آن را تعدیل می‌کند. این‌گونه انسان‌ها، به راستی «غریب و محتبس» در آن موقعیت‌ها بودند، اما برای خیرخواهی، این جامه‌ها را بر تن می‌کردند.

نکات کلیدی

  • پوشاندن عیب‌های دیگران، صفتی الهی و اخلاقی والا است.
  • اخلاق وزیر، بر خلاف اخلاق رایجِ افشاگری، بر ستر و حلم الهی استوار بود.
  • مولانا الگویی از خدمتگزاری در بستر استبداد را نشان می‌دهد که هدفش کاهش ستم است.
  • این خُلقِ وزیر، نشان از شخصیت ممتاز و جداگانه او از عامهٔ مردم دارد.

Sources: d6-s75 · 01:14:55

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.