لوستل دفتر ۶ د یوسف صدیق (علیه السلام) لخوا د څو کلونو بندیز د خدای تعالی څخه د مرستې غوښتنه کولو او ویل (اذکرنی عند ربک) سره د هغه د تقریر سره بيت ۳۵۰۶

M6:3506 — زاو ابدان را مناسب ساخته / قصرهای منتقل پرداخته

زاو ابدان را مناسب ساختهقصرهای منتقل پرداخته
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:3506

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن معمار، بدن‌ها را نیکو و شایسته آفریده / قصرهایی متحرک را با مهارت پرداخته است. معنا: مولانا در این بیت خداوند را چون معماری ماهر می‌ستاید که بدن‌های آدمی را با کمال تناسب و زیبایی ساخته، و این اجسام را به قصرهایی باشکوه و در عین حال متحرک تشبیه می‌کند.

شرح

در این بیت، مولانا سخن از مهندسی الهی به میان می‌آورد و خداوند را «زاو» می‌خواند؛ واژه‌ای که به معنای معمار و بناست. او می‌گوید: «این شهره‌زاو»، یعنی آن خالقی که به معماری موزون و ساخت و ساز عالی شهرت دارد، «ابدان را مناسب ساخته» است. این تعبیر بدان معناست که خداوند، با هنر بی‌بدیل خویش، هر بدنی را کاملاً شایسته و متناسب با کارکردش آفریده است. این تناسب چنان والاست که هیچ ناهماهنگی در آن راه ندارد؛ درست مثل آن پرسش رتوریکی که مولانا پیش‌تر می‌آورد که آیا خداوند سر گاو را بر تن اسب می‌نهد؟ بی‌تردید نه! هر عضوی در جای خویش است و با کارکردش پیوند ناگسستنی دارد.

سپس مولانا بدن‌ها را «قصرهای منتقل» می‌خواند، یعنی قصرهایی متحرک و پویا. این تصویر، بسی فراتر از یک تشبیه ساده است. او در ادامه توضیح می‌دهد که این قصرهای منتقل، ایوان‌ها (تخریج‌ها) و حوضچه‌ها (سهریج‌ها) دارند. این‌ها نه تنها استعاره‌ای از اجزا و اندام‌های پیچیدهٔ بدن آدمی‌اند، بلکه به ظرافت و استحکام ساختار وجودی انسان اشاره دارند. بدن انسان، در نگاه مولانا، همچون یک عمارت شکوهمند و مهندسی‌ساز است که هر بخش آن با دقت و هدفمندی خاصی طراحی و ساخته شده است. این قصر، برخلاف قصرهای دنیایی، ساکن نیست، بلکه دائماً در حرکت و تحول است و از این رو، آیهٔ «کل یوم هو فی شأن» را به یاد می‌آورد که خداوند هر لحظه در کاری‌ست و در آفرینش دائمی خویش، سکون نمی‌شناسد.

این بینش، تأکیدی عمیق بر حکمت و علم الهی در خلقت است. هر سلول، هر بافت، و هر اندام در این «قصر منتقل» نه تنها کارکردی معین دارد، بلکه در هماهنگی کامل با کل مجموعه عمل می‌کند. این نظام بی‌نقص، نه تنها دلیل بر وجود خالقی حکیم است، بلکه دعوت به تأمل در خود و جهان پیرامون است تا عظمت این معماری الهی درک شود.

نکات کلیدی

  • خداوند «زاو» یا معمار بی‌نظیر عالم است که هر ذره را با دقت آفریده.
  • جسم آدمی قصری متحرک و با نهایت تناسب و زیبایی مهندسی شده است.
  • ظرافت و هماهنگی اعضای بدن نمادی از کمال حکمت و علم الهی در خلقت است.
  • وجود هر پدیده‌ای، از جمله بدن انسان، شاهدی بر عدم تصادف و دقت در آفرینش است.

Sources: d6-s77 · 29:24 d6-s77 · 52:45 d6-s77 · 55:20

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.