لوستل دفتر ۶ د مشر ورور مقاله بيت ۳۸۹۰

M6:3890 — آن بزرگین گفت ای اخوان خیر / ما نه نر بودیم اندر نصح غیر

آن بزرگین گفت ای اخوان خیرما نه نر بودیم اندر نصح غیر
✦ دا بیت په پښتو وړاندې کړئ

M6:3890

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — د هغه د مثنوي له ثبت شویو لیکچرونو څخه

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن بزرگ‌ترین گفت ای برادران نیک، آیا ما در نصیحت کردن دیگران ناتوان و بی‌جرئت نبودیم؟ معنا: برادر بزرگ‌تر در داستان، برادرانش را سرزنش می‌کند که چرا آنان که خود ناصح و راهنمای دیگران در سختی‌ها بودند، اکنون در برابر رنج و عشق ناتوان و بی‌چاره شده‌اند.

شرح

این بیت، فرازی است از داستانِ پرمغز سه شاهزاده که در سودای عشق گرفتار آمده‌اند. برادر بزرگ‌تر، در اوج حیرت و سرگشتگی، خطاب به برادران خود می‌گوید: «ما نه نر بودیم اندر نصح غیر؟» این تعبیر، یعنی ما در مقام نصیحت‌گری و راهبریِ دیگران، «نر» و مقتدر و توانا نبودیم؟ واژهٔ «نر» در اینجا به معنای جنسیت مذکر نیست؛ بلکه حکایت از شجاعت، توانایی، و اقتدار در سخن و عمل دارد. او به یاد می‌آورد که چگونه دیگران — زیردستانشان که از فقر و بیم و زلزله می‌نالیدند — به ایشان پناه می‌آوردند و آن‌ها با صلابت پاسخ می‌دادند: «کم نال از حرج / صبر کن کز صبر مفتاح الفرج.»

این نقد، نقدی عمیق بر عالمان بی‌عمل و واعظان غیرمتعظ است. مولوی در اینجا، از زبان برادر بزرگ‌تر، به این پرسش اساسی می‌پردازد که چگونه ممکن است کسی که کلید صبر را به دیگران می‌آموزد، خود در تنگنای خویش آن را گم کند؟ او شگفت‌زده می‌پرسد: «این کلید صبر را اکنون چه شد؟ / ای عجب منسوخ شد قانون؟ چه شد؟» اشاره به «قانون» در اینجا، آن‌طور که مرحوم جلال همایی هم یادآور شده، واژه‌ای کم‌نظیر در ادبیات فارسی پیش از مولاناست، که نشان از رویکردی قاعده و اصل‌محور در اینجاست.

مولانا از این موقعیت بهره می‌گیرد تا ماهیت واقعی «صبر» را روشن کند. صبر، از دید او، نه کنج‌نشینی و بی‌عملی است، بلکه مقاومت، پایمردی، پیگیریِ بی‌وقفهٔ امر، و تحمل مشقت‌ها در مسیر کار و تلاش برای رسیدن به مقصود است. همان‌گونه که قرآن کریم تأکید می‌کند: «تواصوا بالصبر.» آدمی باید صبور باشد، مانند باغبانی که تخم می‌کارد و به امید میوه، سختی‌ها را تحمل می‌کند. این مقاومت فعال است که نتیجه‌بخش است، نه انتظار کشیدن بی‌حاصل.

این بیت، در نهایت، به آینه‌ای بدل می‌شود برای هر آن کس که در مقام نصیحت و آموزش قرار می‌گیرد. اگر سخن از دل برنیاید و با عمل همراه نباشد، چگونه می‌تواند در دل دیگری نشیند و اثری بگذارد؟ مولانا، از خلال این گفتگوی شاهزادگان، به همهٔ ما یادآوری می‌کند که بزرگ‌ترین چالش، به کار بستن آموزه‌های خویش در بزنگاه‌های شخصی زندگی است، به‌ویژه آنجا که پای عشق و سودای دل به میان می‌آید که می‌تواند قوی‌ترین ناصحان را نیز خلع سلاح کند.

نکات کلیدی

  • اعمال نکردن پندهای خود، چه برای ناصح و چه برای مخاطب، مایهٔ ناتوانی است.
  • "نر" بودن در نصیحت، به معنای توانایی و اقتدار در راهنمایی دیگران است، نه جنسیت.
  • صبر حقیقی، پایداری فعال در برابر مشکلات است؛ نه کنج‌نشینی و انتظار منفعلانه.
  • عشق و سودای دل، گاهی می‌تواند مقتدرترین ناصحان را نیز در برابر رنج خود ناتوان کند.
  • توصیه به صبر باید خود از صبوری و پایمردی واعظ برخیزد تا مؤثر افتد.

Sources: d6-s87 · 00:37:19 d6-s87 · 00:39:18 d6-s87 · 00:46:34

به زبانِ تو — ستاسو ژبه · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.