Ler Livro 6 O debate do pássaro com o caçador sobre o ascetismo e o significado do ascetismo que Mustafa (que a paz esteja com ele) proibiu sua comunidade, dizendo: “Não há monasticismo no Islã” Dístico 498

M6:498 — یار شو تا یار بینی بی‌عدد / زانک بی‌یاران بمانی بی‌مدد

یار شو تا یار بینی بی‌عددزانک بی‌یاران بمانی بی‌مدد
✦ Renderizar este beyt em Português

M6:498

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — de suas palestras gravadas sobre o Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همراه شو تا یارانی بی‌شمار بینی، زیرا اگر بی‌همراه بمانی، بی‌مدد خواهی ماند.

معنا: این بیت تأکید می‌کند که با همراه شدن در راه حق و طلب یاری از آن، مدد و یاری بی‌شمار به سراغ انسان می‌آید و در غیر این صورت، تنهایی و بی‌یاوری نتیجه خواهد بود.

شرح

این بیت، از زبان مرغی که گویی حکمت باطنی را نمایندگی می‌کند، در پاسخ به صیادی آمده است که از ناتوانی و کمبود یاران برای مبارزه با شر و شور گله‌مند است. صیاد می‌گوید اگر قوت و زوری نباشد، پرهیز بهتر است و باید از آنچه در طاقت نیست، گریخت. اما مرغ سخنی ژرف‌تر می‌گوید: مشکل در کمبود یاران نیست، مشکل در عدم «صدق دل» است. اگر در کار خود صادق باشی، یارانِ حقیقی، هرگز کم نخواهند بود.

مولانا اینجا به نکته‌ای حیاتی اشاره می‌کند: «یار شو تا یار بینی بی‌عدد». این «یار شدن» دو وجه دارد. یک وجه آن، یار شدن با حق است؛ یعنی با خداوند و حقیقت مطلق پیمان دوستی بستن و در راه او گام نهادن. وقتی کسی با حقیقت یار می‌شود و صدق دل می‌یابد، آنگاه امدادهای غیبی و یاران بی‌شمار از سوی حضرت حق به او روی می‌آورند. وجه دیگر، یار شدن با یارانِ راه است؛ یعنی پیوستن به جمع مؤمنان و سالکان صادق. انسانِ تنها، همچون بره‌ای که از رمه جدا افتاده، طعمه گرگان (شیطان، نفس اماره، اوهام) می‌شود. مولانا خود در جایی دیگر می‌گوید: «گرگ اغلب آنگهی گیرا بود / کز رمه شیشک به خود تنها رود». این همان هشداری است که امیرالمؤمنین علی (ع) در نهج‌البلاغه می‌دهد: از جماعت جدا نشوید، زیرا کسی که از رمه گوسفندان جدا شود، خوراک گرگان می‌گردد.

پس، این بیت نه فقط یک نصیحت اخلاقی، که یک اصل وجودی و معرفتی است. اگر انسان خود را لایق یاریِ حق بسازد و در راه صداقت گام بردارد، یاران حقیقی و بی‌شمار پیدا می‌شوند. «بی‌عدد» بودن یاران، نشان از بیکرانگی مدد و نصرت الهی و نیز هم‌دلی و هم‌زبانی کسانی است که در راه حق متحد شده‌اند. این اجتماع همم و تعاون قلوب، آدمی را در پیمودن راه دین استوار می‌سازد و از شک و تردید رها می‌کند. مولانا به صراحت می‌گوید که «هست سنت ره، جماعت چون رفیق / بی‌ره و بی‌ یار افتادی در مضیق». راه، سنت است و رفیق، جماعت.

و البته این یار شدن، با هر کسی نیست. مرغ، هوشمندانه هشدار می‌دهد که باید در انتخاب همرهان دقت کرد: «لیک هر گمراه را همراه مدان / غافلان خفته را آگه مدان». و به خصوص از هم‌نشینی با «اشتردل»ها یا همان ترسوها برحذر می‌دارد، چرا که اینان خود راهزن طریق‌اند و با القای ترس، سالک را از ادامه مسیر باز می‌دارند. این بیت در حقیقت، دعوتی است به زیستن در بستر جمعیِ ایمانی و از آن طریق، دریافت فیض بی‌کران الهی.

نکات کلیدی

  • صدق دل اساس دریافت هرگونه یاری معنوی و حقیقی است؛ بدون آن، مدد فراهم نمی‌شود.
  • با حق «یار» شو تا یاران بی‌شمار (اعم از مدد غیبی و هم‌سفران صادق) به تو روی آورند.
  • تنهایی در مسیر روحانی، انسان را آسیب‌پذیر می‌کند؛ قوت در جمع و همراهی با نیکان است.
  • همراهان ترسو و بددل، راهزن طریق‌اند و باید از آن‌ها پرهیز کرد، زیرا ایمان را سست می‌کنند.
  • جماعت و همراهی صحیح، فیلتری است که سالک را از افتادن در دام گرگان (اوهام نفسانی و شیطانی) حفظ می‌کند.

Sources: d6-s11 · 05:24:14 d6-s11 · 05:25:22 d6-s11 · 05:27:14 d6-s11 · 05:28:14 d6-s11 · 05:29:14 d6-s11 · 05:32:04 d6-s11 · 05:33:14

به زبانِ تو — Sua língua · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.