Citește› Daftar 1› Sfatuirea de către Profet, pacea și binecuvântarea lui Dumnezeu fie asupra lui, către Ali, fie ca Dumnezeu să-i onoreze fața, că, în timp ce fiecare se apropie de Dumnezeu printr-un anumit tip de închinare, tu să te apropii prin compania celui înțelept și a sclavului Său special, pentru a fi cel mai avansat dintre toți› Distih 2977

M1:2977 — چون گرفتت پیر هین تسلیم شو / همچو موسی زیر حکم خضر رو

چون گرفتت پیر هین تسلیم شوهمچو موسی زیر حکم خضر رو
✦ Redați acest beyt în Română

M1:2977

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — din prelegerile sale înregistrate despre Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنگاه که پیری راهبر، دست تو را گرفت، بی‌درنگ تسلیم شو و مطیع باش، همانند موسی که زیر حکم خضر گام برداشت. معنا: این بیت تأکید می‌کند که در مسیر سلوک معنوی، وقتی راهنمای کاملی را یافتی، باید با تمام وجود سر تسلیم فرود آوری و بدون چون و چرا از او پیروی کنی، درست مانند رابطه موسی و خضر.

شرح

این بیت، از آن دست آموزه‌های بنیادین مولاناست که با لحنی قاطع و صریح، نقش پیر و اهمیت تسلیم را در سلوک معنوی برجسته می‌کند. در حقیقت، مولانا در اینجا تعبیری تازه از یک روایت مشهور نبوی به دست می‌دهد. روایت این است که پیامبر (ص) به حضرت علی (ع) فرمودند: «وقتی مردم با انواع طاعات به خالق خود تقرب می‌جویند، تو با انواع تعقل به او نزدیک شو.» این روایت، آن‌طور که ابن‌سینا نقل کرده، با مشرب فلسفی او سازگار بود. اما مولانا، با نبوغ بی‌بدیل خود، معنای «عقل» را به «مرشد معنوی» دگرگون می‌کند.

من قویاً معتقدم که «عقل» در زبان نبوی و قرآنی، آن عقل فلسفی گره‌گشا و گره‌بند زمانه ما نیست. مولانا خود نیز چنین عقلی را «گشاد عقده‌ها» می‌خواند که نه تنها گرهی نمی‌گشاید، بلکه گرهی تازه می‌افزاید. او در اینجا، «عاقل» را به معنای راهنمای باطن می‌گیرد و خطاب به علی (ع) می‌گوید: «بر شجاعت و دلیری خود اتکا مکن، بلکه به سایه آن 'عاقل' درآ که هیچ ناقلی نمی‌تواند او را از راه ببرد.» این همان مرشد کامل است که دست سالک را می‌گیرد.

بنابراین، این بیت و ابیات پس از آن، حکمِ نهایی مولانا را بیان می‌کنند: هیچ کس نمی‌تواند راه قرب به حق و سلوک معنوی را به تنهایی بپیماید. آدمی ناچار است دست ارادت به پیری بدهد و چون چنین کردی، دیگر جای چون و چرا نیست. تسلیم باید بی‌قید و شرط باشد. مولانا برای تأکید بر این تسلیم مطلق، به داستان موسی و خضر اشاره می‌کند. موسی با همه مقام نبوت و علم خود، در برابر خضر، «صاحب اسرار غیب»، باید سر تسلیم فرود آورد و بر کار او اعتراض نکند. این تمثیل، برای مولانا معنای عمیقی دارد؛ حتی پیامبران نیز در برابر حکمتی که از حیطه عقل استدلالی بیرون است، باید سکوت کنند و بگذارند که «ترازوی خرد شکسته شود.»

امتحان کردن پیر، به نظر مولانا، نشانه خامی و نادانی است. همان‌گونه که کسی حق ندارد خدا را بیازماید – آن‌طور که در روایات آمده که وقتی کسی از علی (ع) خواست خود را از کوه پرت کند تا مشیت الهی آشکار شود، ایشان فرمودند ما خدا را نمی‌آزماییم – پیر نیز آزمودنی نیست. مولانا می‌گوید: «پیر را کو پیشوا و رهبر است / هر مریدی امتحان کرد او خر است.» این سخن، نه از سر تحقیر، که از سر بیان یک حقیقت معنوی است: برخی حقایق چنان بزرگند که در ترازوی عقل خرد نمی‌گنجند و تنها با تسلیم و گذشت از خود، آشکار می‌شوند. خوب هر کس در راه خودش است؛ خوب قاچاقچی، خوب معلم و خوب سالک، هر یک معنایی جداگانه دارد. و برای سالک، راه خوب، تسلیم به پیر کامل است.

نکات کلیدی

  • سلوک معنوی را نمی‌توان به تنهایی پیمود؛ حضور راهنمای کامل (پیر) ضروری است.
  • مولانا مفهوم 'عقل' در روایت نبوی را به 'مرشد معنوی' تفسیر می‌کند و آن را از عقل استدلالی متمایز می‌داند.
  • مهم‌ترین رکن رابطه با پیر، تسلیم مطلق و بی‌چون و چراست، همانند تسلیم موسی در برابر خضر.
  • آزمودن پیر، نشانه‌ای از نادانی و عدم آمادگی سالک برای درک حقایق فراتر از عقل جزئی است.
  • برخی حقایق معنوی فراتر از ترازوی خردند و تنها با گذشتن از خود و تسلیم محض آشکار می‌شوند.

Sources: d1-s20 · 00:05:28 d1-s20 · 00:09:13 d1-s20 · 00:10:00 d1-s20 · 00:11:00 d1-s20 · 00:13:00 d1-s18 · 39:09:00

❋

به زبانِ تو — Limba ta · AI

❋

Discuție — Întreabă despre acest distih — răspuns din Masnavi, cu fiecare vers citat

Conversația ta rămâne pe acest dispozitiv, dacă nu o distribui.

Ce au întrebat cititorii

Nicio întrebare distribuită încă — a ta ar putea fi prima.