M1:447 — چونک بویی بُرد و شکر آن نکرد / کفر نعمت آمد و بینیش خورد

这句诗出自嫉妒的维齐尔（وزیر，大臣）的故事，鲁米在此处从叙事转向灵性评注。他将嫉妒比作一种官能的丧失。

在前面的诗句中，鲁米将“鼻子”（بینی）定义为一种能闻到神圣“芬芳”（بوی）的灵性知觉器官——这种芬芳能将人引向真理之乡。这并非指生理上的鼻子，而是指能辨别灵性实相的内在洞察力。

这句诗是关键的转折点：一个人可能短暂地获得了这种灵性洞察力（“闻到一丝芬芳”），瞥见了真理。然而，如果他不为此恩典而“感恩”（شکر），这种忘恩负义（کفر نعمت）本身就会变成一种具有毁灭性的力量，彻底摧毁他最初获得洞察力的那个官能（“吞噬他的鼻官”）。嫉妒的维齐尔正是如此：他或许曾有机会接近真理，但他的嫉妒和不感恩，使他完全丧失了辨别是非善恶的能力，最终走向自我毁灭。

در این بخش از داستان وزیر حسود، مولانا «بینی» را نمادی از قوه‌ی ادراک معنوی یا همان شمّ روحانی به کار می‌برد. این وزیر، با آنکه نشانه‌هایی از حقیقت را درک کرده و «بویی» از آن به مشامش رسیده بود، به جای شکرگزاری و پیروی از آن، به حسادت خود میدان داد.

مولانا این ناسپاسی را «کُفرِ نعمت» می‌نامد. کفر در لغت به معنای «پوشاندن» است و کفران نعمت یعنی نادیده گرفتن و پوشاندن یک موهبت الهی. این عمل صرفاً یک خطای اخلاقی نیست، بلکه نتیجه‌ای ویرانگر دارد: خودِ آن نعمت را از بین می‌برد. همان‌طور که در بیت آمده، این ناسپاسی «بینی‌اش را خورد»، یعنی قوه‌ی تشخیص و درک معنوی‌اش را به کلی نابود کرد.

این بیت یک قانون کلی معنوی را بیان می‌کند: شکرگزاری، ظرفیت انسان را برای دریافت نعمت‌های بیشتر افزایش می‌دهد، در حالی که ناسپاسی، حتی استعدادهای موجود را نیز زایل می‌کند. وزیر به دلیل حسادت، موهبتِ درک حقیقت را انکار کرد و در نتیجه، به موجودی «بی‌بینی» و کور در عالم معنا تبدیل شد.

This couplet concludes a short allegory about the nature of spiritual perception, prompted by the story of a jealous vizier. In the preceding verses (M1:445–446), Rumi establishes the "nose" (bīnī) as a metaphor for the soul's faculty of spiritual intuition—the ability to catch the "scent" (būy) of divine reality. A person without this scent is spiritually "noseless."

Here, Rumi diagnoses how this faculty is lost. The vizier had an opportunity for insight; he "caught a scent." This could have been a moment of clarity, a brush with truth, or an encounter with a person of God. However, instead of responding with gratitude (shukr), he reacted with envy and denial. Rumi identifies this failure as kufr-i niʿmat (ingratitude for a blessing), a grave spiritual error in Islamic ethics. The consequence is immediate and devastating: the ingratitude itself acts like a corrosive force, "eating" or destroying the very organ of perception. The vizier's inability to appreciate the blessing renders him incapable of ever perceiving one again.

The verse serves as a universal warning: spiritual gifts are not entitlements. They are sustained by gratitude and destroyed by the arrogance, envy, or heedlessness that constitutes ingratitude. To lose the "nose" is to be cut off from the scents of the divine world, left only with the stench of one's own ego.