M1:500 — مرد باش و سُخرهٔ مردان مشو / رو سَر خود گیر و سرگردان مشو

这句诗是鲁米故事中那位奸诈的大臣伪造的“福音书”引文之一。他故意将各种相互矛盾的教诲混杂在一起，旨在从内部瓦解基督教社群的信仰。

此处的“男子汉”（مرد باش），并非指性别，而是苏菲传统中对“精神上成熟、独立自主的求道者”的称呼。这句箴言表面上听起来充满力量，鼓励人要有主见，掌握自己的命运（“走自己的路，莫再彷徨迷失”）。它迎合了人们渴望自立、摆脱权威束缚的心理。

然而，这句教诲的阴险之处在于其语境。它被置于一系列相互冲突的“神圣建议”之中。前一句（499节）说：“导师就是你自己”，后一句（501节）又说：“万物本为一”。这种看似深刻的个人主义教诲，在缺乏真正灵性指引的情况下，只会加剧信徒的困惑。它鼓励人脱离导师和传统，仅凭自己不成熟的见解行事，最终使其“彷徨迷失”（سرگردان），恰恰与箴言的忠告背道而驰。鲁米借此揭示，脱离了整体智慧的、孤立的“真理”，很容易变成引人误入歧途的毒药。

این بیت بخشی از سخنان فریب‌آمیز وزیری است که قصد دارد با تحریف آموزه‌های مسیح (ع)، در میان مسیحیان تفرقه بیندازد. او طومارهایی با پیام‌های متناقض می‌نویسد تا هر گروهی را به راهی متفاوت بکشاند.

در اینجا، وزیر یکی از جذاب‌ترین ایده‌های معنوی را به کار می‌گیرد: استقلال و اتکا به خود. او به پیروان می‌گوید: «مرد باش و بازیچه‌ی دست دیگران نشو. به جای سرگردانی و پیروی کورکورانه، مسئولیت راه خودت را به عهده بگیر.» این سخن در ظاهر بسیار درست و قدرتمند است و بسیاری را به خود جذب می‌کند. اما نیت مولانا از نقل آن، نشان دادن این است که چگونه یک حقیقت جزئی می‌تواند برای گمراه کردن به کار رود. این پیام، وقتی در کنار پیام‌های کاملاً متضاد دیگر (مانند لزوم پیروی از استاد، یا وحدت مطلق همه چیز) قرار می‌گیرد، بخشی از یک نقشه‌ی شیطانی برای ایجاد سردرگمی و اختلاف می‌شود. در واقع، این بیت نمونه‌ای است از اینکه چگونه حقیقت می‌تواند ابزار باطل شود.