M2:2670 — بولهب هم از تو نااهلی شده / بوالحکم هم از تو بوجهلی شده

این بیت بخشی از سخنان معاویه خطاب به ابلیس است. معاویه در این بخش، ابلیس را مسئول تمام گمراهی‌ها و فجایع تاریخ بشر معرفی می‌کند. او پس از اشاره به اقوام نوح، عاد، لوط و فرعون، به سراغ تاریخ اسلام می‌آید و دو تن از سرسخت‌ترین دشمنان پیامبر را مثال می‌زند.

نخست از «بولهب» (ابولهب) نام می‌برد که عموی پیامبر بود اما به دلیل دشمنی شدیدش با اسلام، در قرآن به صراحت نکوهش شد. معاویه می‌گوید این «نااهلی» و دوری از حق، نتیجهٔ وسوسهٔ ابلیس بود. سپس به «بوالحکم» اشاره می‌کند. این لقب، به معنای «پدر دانایی و حکمت»، متعلق به عمرو بن هشام بود که به دلیل هوش و جایگاه اجتماعی‌اش در میان قریش چنین خوانده می‌شد. اما به سبب مخالفت لجوجانه و جاهلانه‌اش با پیامبر، از سوی مسلمانان «بوجهل» (ابوجهل) به معنای «پدر نادانی» نام گرفت. مولانا با این تقابل هوشمندانه نشان می‌دهد که چگونه مکر ابلیس می‌تواند فردی را که نماد حکمت قوم خود است، به نماد جهل و حماقت تبدیل کند.

در نگاه مولانا، این بیت تأکید می‌کند که نیروی اغواگر شیطان آن‌قدر قدرتمند است که می‌تواند حتی نسب خانوادگی (عموی پیامبر بودن) و عقل و درایت فردی (صاحب لقب ابوالحکم بودن) را بی‌اثر کرده و فرد را به ورطهٔ هلاکت بکشاند.