M2:2700 — خشک گوید راستم من کژ نیم / تو چرا بی‌جرم می‌بری پیم

این بیت بخشی از گفتگوی تمثیلی میان باغبان و شاخه‌ی خشک است. در این داستان، ابلیس خود را به آینه و سپس به باغبانی تشبیه می‌کند که تنها حقیقت را آشکار می‌سازد. باغبان درختان بارور را پرورش می‌دهد و شاخه‌های خشک و بی‌ثمر را می‌برد.

شاخه‌ی خشک، که نماد انسان غافل و بی‌بهره از معنویت است، به ظاهر خود استناد می‌کند و می‌گوید: «من مستقیم هستم و کجی ندارم.» او «راست بودن» را فضیلت می‌داند و قطع شدنش را مجازاتی بی‌دلیل می‌شمارد. این اعتراض، نشانگر فهم سطحی و مادی اوست. او گمان می‌کند که اگر در ظاهر، خلافی مانند کجی و انحراف ندارد، پس بی‌گناه است.

مولانا با این تمثیل، به نقد تفکری می‌پردازد که تنها به اعمال ظاهری و «جرم»‌های عینی توجه دارد و از «بودن» و کیفیت باطنی غافل است. از دیدگاه باغبان (که در بیت بعد پاسخ می‌دهد)، جرم اصلی این شاخه، «خشک بودن» و بی‌ثمری است؛ یعنی فقدان حیات معنوی و عدم قابلیت دریافت آب زندگی. «راست» بودنِ یک چوب خشک، ارزشی ندارد. این بیت، مقدمه‌ای است برای پاسخ کوبنده‌ی باغبان که معیار حقیقی، سرسبزی و قابلیت رشد است، نه صرفاً شکل ظاهری.