M2:87 — آن تقاضای دو چشم دل شناس / کو همی‌جوید ضیای بی‌قیاس

مولانا در ابیات پیشین، اصل «جذب» را مطرح کرده است: هر چیزی، هم‌جنس خود را جذب می‌کند. همان‌طور که چشم ظاهری مشتاق نور خورشید است و در تاریکی بی‌قرار می‌شود، «چشم دل» یا بصیرت باطنی نیز مشتاق منبع نور حقیقی خود، یعنی نور الهی است.

این بیت مشخصاً به بی‌قراری و اشتیاقی اشاره دارد که حتی با چشم باز هم احساس می‌شود (بیت ۸۶). مولانا می‌گوید این بی‌قراری، «تقاضا» یا طلبِ همان «چشم دل‌شناس» است. این چشم، صرفاً یک عضو فیزیکی نیست، بلکه ابزار شناخت قلبی و معنوی است. این چشم، آگاه است و می‌داند که به عالمی فراتر از محسوسات تعلق دارد.

جستجوی این چشم، برای «ضیای بی‌قیاس» است؛ نوری که با معیارهای مادی و دنیوی سنجیدنی نیست. این نور، همان حقیقت الهی، معرفت، یا نور مطلق است که روح انسان از آن جدا افتاده و همواره در طلب بازگشت به آن است. بنابراین، آن احساس دلتنگی و بی‌قراری مبهمی که گاهی انسان را فرا می‌گیرد، از دید مولانا، کشش و جاذبهٔ روح به سوی اصل و مبدأ نورانی خویش است.