M3:1269 — چشم حس همچون کف دستست و بس / نیست کف را بر همه‌ی او دست‌رس

این بیت نتیجه‌گیری تمثیل «فیل در تاریکی» است. مولانا در این داستان نشان می‌دهد که چگونه گروهی از مردم در یک اتاق تاریک، با لمس کردن بخش‌های مختلف یک فیل، به نتایج کاملاً متفاوتی درباره‌ی شکل آن می‌رسند. یکی که خرطوم را لمس کرده آن را به ناودان تشبیه می‌کند و دیگری که به پایش دست زده، آن را ستونی می‌پندارد.

مولانا این تجربه‌ی جزئی و محدود را به «چشم حس» یا ادراک حسی ما تعمیم می‌دهد. همان‌طور که کف دست نمی‌تواند کل فیل را در یک لحظه لمس کند و شناختی کامل از آن به دست آورد، حواس پنج‌گانه‌ی ما نیز تنها قادر به درک جنبه‌های محدودی از واقعیت و حقیقت هستی است. این شناخت جزئی، اگر به عنوان شناخت کامل و نهایی در نظر گرفته شود، منجر به اختلاف و نزاع می‌گردد، همان‌گونه که میان آن افراد در تاریکی اختلاف افتاد.

پیام اصلی این بیت، تأکید بر محدودیت‌های معرفت حسی و تجربی است. مولانا معتقد است که برای درک حقیقت کلان و معنوی، باید از این «چشم» فراتر رفت و به «چشم دریا» یا همان بصیرت و شهود قلبی رسید؛ نوری که اگر در دست هر یک از آن افراد بود (شمع)، اختلاف از میان برمی‌خاست.