M3:129 — عاقبت تو رفت خواهی ناتمام / کارهاات ابتر و نان تو خام

Rumi menyampaikan sebuah peringatan keras tentang akhir kehidupan. Ia membandingkan hidup dengan sebuah proses, seperti memanggang roti atau menyelesaikan sebuah pekerjaan. Jika seseorang menghabiskan waktunya untuk hal-hal yang tidak esensial—seperti yang disiratkan dalam bait sebelumnya, "Jangan berjuang keras dalam segala urusan, kecuali urusan yang menyangkut agamamu" (M3:128)—maka ia akan dijemput ajal dalam keadaan "tak tuntas" (nātamām).

Kematian akan datang secara tak terduga, memutus semua proyek dan ambisi duniawi. Gambaran "rotimu tetap mentah" (nān-e to khām) adalah metafora yang kuat untuk jiwa yang belum matang atau "masak" secara spiritual. Roti yang mentah tidak dapat dimakan dan tidak bergizi; demikian pula, jiwa yang belum siap tidak akan memperoleh manfaat dari perjalanan hidupnya dan akan tiba di akhirat dalam keadaan tidak siap. Bait ini menekankan urgensi untuk fokus pada pengembangan batiniah, karena hanya itulah "pekerjaan" yang tidak akan terputus (abtar) oleh kematian.

مولانا در این بیت، فرجام کسی را به تصویر می‌کشد که به جای پرداختن به امور معنوی و خودسازی، خود را غرق در کارهای بی‌پایان دنیوی کرده است. او عمر را به کیسه‌ای از سکه‌های طلا تشبیه می‌کند که هر روز از آن خرج می‌شود و اگر جای آن با اعمال معنوی پر نشود، سرانجام تهی خواهد شد.

این بیت نتیجهٔ مستقیم آن غفلت است: مرگ به سراغ انسان می‌آید و او را «ناتمام» با خود می‌برد. این ناتمامی دو جنبه دارد: اول اینکه کارهای دنیوی که شخص برای به سرانجام رساندنشان تلاش می‌کرد، نیمه‌کاره رها می‌شوند (کارهاات ابتر). دوم، و مهم‌تر، خودِ شخص از نظر روحی و معنوی «خام» و نپخته باقی مانده است. «نانِ خام» استعاره‌ای قدرتمند برای انسانی است که در آتش معرفت و عشق الهی پخته نشده و به کمال انسانی خود دست نیافته است. در واقع، او فرصت زندگی را برای پختن نان وجودش از دست داده و با دستانی خالی و وجودی ناکامل از دنیا می‌رود.