M5:1404 — ای ز من دزدیده علمی ناتمام / ننگ آمد که بپرسی حال دام

این بیت بخشی از نوحه‌ی کنیزک بر سر جنازه‌ی بانوی (خاتون) خویش است. خاتون، کنیزک را در حال آمیزش با خر دیده بود، اما به «دقیقه» و نکته‌ی کلیدی کار، یعنی کدویی که کنیزک برای کنترل اندازه به کار می‌برد، توجه نکرده بود. او با دیدن ظاهر عمل، گمان کرد که «علم» آن را به دست آورده است. در واقع، او این دانش را پنهانی و با نگاه کردن «دزدیده» بود، اما دانشی ناقص و ناتمام بود.

مولانا از زبان کنیزک می‌گوید که علت اصلی این فاجعه، غرور و «ننگ» داشتن خاتون بود. او شرم داشت که از زیردست خود، یعنی کنیزک، درباره‌ی جزئیات و «حال دام» بپرسد. اگر می‌پرسید، از خطر آگاه می‌شد و جان خود را نجات می‌داد. این «دام» در ظاهر یک «دانه» (لذت) داشت، اما در باطن، هلاکت را به همراه داشت.

این داستان در مثنوی نمادی است برای تمام کسانی که در سلوک معنوی یا هر دانش دیگری، به تقلید کورکورانه و سطحی‌نگری بسنده می‌کنند. آن‌ها از روی تکبر، از راهنمایی یک استاد یا مرشد («استا») سر باز می‌زنند و گمان می‌کنند با دیدن ظاهر اعمال می‌توانند به حقیقت برسند. نتیجه‌ی چنین رویکردی، فهم ناقص و در نهایت، نابودی معنوی یا حتی جسمی است. بیت به زیبایی تقابل میان «علم ناتمام» و «دام» را نشان می‌دهد: دانش ناقص، خود خطرناک‌ترین دام است.