Citește Daftar 6 Denunțarea vechilor obiceiuri care împiedică gustul credinței și demonstrează slăbiciunea sincerității și care sunt hoți pentru sute de mii de proști, așa cum au fost hoți pentru acel efeminat, oile, și el nu îndrăznea să treacă, și efeminatul l-a întrebat pe cioban: „Această turmă de oi mă lovește ciudat.” Ciobănelul a răspuns: „O, omule, dacă ai o venă masculină în tine, toate îți sunt jertfite, dar dacă ești efeminat, fiecare este un dragon pentru tine.” Este un alt efeminat care, văzând oile, se întoarce imediat de pe cale, nu îndrăznește să întrebe, se teme că, dacă va întreba, oile se vor năpusti asupra lui și îl vor mușca. Distih 187

M6:187 — باد عمرت در جهان هم‌چون خضر / جان‌فزا و دستگیر و مستمر

باد عمرت در جهان هم‌چون خضرجان‌فزا و دستگیر و مستمر
✦ Redați acest beyt în Română

M6:187

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — din prelegerile sale înregistrate despre Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بادا که عمرت در این جهان همچون خضر جاودان باشد، جان‌بخش و یاری‌بخش و پایدار. معنا: این بیت دعایی است جان‌سوز از مولانا برای حسام‌الدین چلبی، با آرزوی عمری جاودانه چون خضر، که همیشه سبب فزونی جان و دستگیری خلق باشد.

شرح

این بیت، دعایی است جان‌سوز و از سر ارادت از مولانا برای حسام‌الدین چلبی. من می‌بینم که مولانا در سراسر مثنوی از حسام‌الدین با عالی‌ترین القاب و با بیشترین احترام یاد می‌کند، و اینجا نیز استثنا نیست. او برای حسام‌الدین عمری همچون خضر می‌طلبد؛ خضر و الیاس در فرهنگ ما به جاودانگی و عدم مرگ شهره‌اند، و مولانا آرزو می‌کند که حسام‌الدین نیز چنین حیاتی داشته باشد که «جان‌فزا»، «دستگیر» و «مستمر» باشد.

این تنها یک دعای خشک و خالی نیست؛ بلکه تجلی کمال سخاوت و فروتنی مولاناست. مولانا هرگز مثنوی را متعلق به خود نمی‌داند. او می‌گوید: «مثنوی را چون تو مبدأ بوده‌ای / گر فزون گردد تو‌اش افزوده‌ای». این حسام‌الدین بود که مثنوی را «کشید بیرون»، او بود که «ارواح» و معانی را از عالم غیب به «دام حرف» کشاند و به آن‌ها «صورت» داد. این سخن برای من، تأکید بر نقش بی‌بدیل حسام‌الدین است؛ او فقط کاتب یا مشوق نبود، بلکه همکار و هم‌آفرینندهٔ مثنوی بود.

مولانا در همین پاره‌ها توضیح می‌دهد که چرا نمی‌تواند هر آنچه را که در حق حسام‌الدین می‌داند، آشکارا بگوید. او اشاره می‌کند به «طمطراق چشم بد» و اینکه خود «زخم‌های روح‌فرسا» از آن خورده است. این «چشم بد زهرا دم» یا چشم سمی، مانعی است برای بیان کامل حقیقت. او می‌گوید که اگر این مانع نبود، «جزوی ز صد» از لطف حسام‌الدین را بر زبان می‌آورد، اما به دلیل این خطر، تنها «جز به رمز ذکر حال دیگران» می‌تواند از او سخن بگوید. این دقیقاً همان مفهوم «تقیه» یا «ناموس‌های پوسیده» است که مولانا پیش‌تر در داستان ابوطالب (عموی پیامبر) و ملاحظهٔ حرف مردم شرح می‌دهد؛ فشار اجتماعی و بدبینی‌ها گاهی مانع از اظهار تمام حقیقت می‌شود، حتی برای یک عارف بزرگ. این «دستان دل» یا مکر دل، یک بهانه‌سازی هوشمندانه برای محافظت از رابطه و جایگاه معنوی حسام‌الدین است. من از این رو، این بیت را نه فقط یک دعا، که اعترافی عمیق از پیوند مولوی با معشوق خود می‌بینم؛ پیوندی که از هوس‌ها و حسد‌های ظاهری برحذر داشته می‌شود.

نکات کلیدی

  • مولانا برای حسام‌الدین چلبی، عمری جاودانه و خضرگونه، سرشار از برکت و یاری‌رسانی آرزو می‌کند.
  • این بیت نشان‌دهندهٔ تواضع بی‌حد مولانا و نسبت دادن آفرینش مثنوی به حسام‌الدین است.
  • حسام‌الدین نقش بی‌بدیلی در صورت‌بخشیدن به معانی مثنوی داشته است؛ او صرفاً کاتب نبوده.
  • مولانا از بیان کامل ارادت خود به حسام‌الدین به دلیل «چشم بد» و فشارهای اجتماعی («ناموس‌های پوسیده») خودداری می‌کند.
  • این «چشم بد زهرا دم» مانعی برای اظهار کامل حقایق معنوی و روابط عمیق است، حتی برای عرفا.

Sources: d6-s05 · 21:52:00 d6-s05 · 22:47:00 d6-s05 · 23:44:00

به زبانِ تو — Limba ta · AI

Discuție — Întreabă despre acest distih — răspuns din Masnavi, cu fiecare vers citat

Conversația ta rămâne pe acest dispozitiv, dacă nu o distribui.

Ce au întrebat cititorii

Nicio întrebare distribuită încă — a ta ar putea fi prima.