Citește› Daftar 6› Viziunea lui Khwarazmshah (fie-i milă de el) într-o plimbare în alaiul său, a unui cal deosebit de rar, și atașamentul inimii regelui față de frumusețea și agilitatea acelui cal. Discreditarea calului de către Imad al-Mulk în inima regelui și alegerea regelui de a-l prefera pe el însuși, așa cum a spus Hakim (fie-i milă de el) în Ilahi-nama: „Când limba invidiei devine negustor, vei găsi un Iusuf dintr-un cubit de pânză grosolană”. Din cauza invidiei fraților lui Iusuf, atâta frumusețe a fost ascunsă în inima cumpărătorilor și a început să pară urâtă, încât „și au fost dintre cei care nu-l doreau”› Distih 3357

M6:3357 — پیش کافر نیست بت را ثانیی / نیست بت را فر و نه روحانیی

پیش کافر نیست بت را ثانیینیست بت را فر و نه روحانیی
✦ Redați acest beyt în Română

M6:3357

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — din prelegerile sale înregistrate despre Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: نزد کافر، بُت هیچ دومی ندارد، در حالی که بُت نه شکوهی دارد و نه روحانیتی. معنا: برای بت‌پرست، بُت بی‌همتا و برترین معبود است، با آنکه از شکوه و حضور معنوی تهی است. این تناقض به نیرویی پنهان اشاره دارد که کافر را به خود جذب می‌کند.

شرح

این بیتِ مولانا، عمقِ بصیرتِ او را در بابِ پدیده‌ی بُت‌پرستی و نقشِ مکرِ الهی آشکار می‌کند. ما گمان می‌کنیم که بُت‌پرستی صرفاً یک خطای محضِ فکری است، اما مولانا می‌گوید که این از جنسِ «مکر خدا» و «چشم‌بندی الهی» است. یعنی ادراکِ ما از واقعیت، گاهی چنان تحتِ تأثیرِ بازیِ تقدیر قرار می‌گیرد که چیزی سنگی و بی‌جان، در چشمِ بنده، یگانه و بی‌همتا جلوه می‌کند؛ «پیش کافر نیست بت را ثانیی». این همان نادرآفرینیِ دائمِ حق است که از چشمِ ظاهر ما پنهان می‌ماند.

مولانا صراحتاً می‌فرماید که این اتفاق، از «ابتلا» یا همان آزمایش و گرفتار کردنِ الهی نشأت می‌گیرد؛ خدا با این چشم‌بندی، برخی را به سوی آنچه ظاهرش نیست، می‌کشاند. نکته‌ی شگرف اینجاست که بُت در ذاتِ خود، «نه فرّی دارد و نه روحانیتی»؛ یعنی نه شکوه و کاریزمای الهی دارد و نه از حضورِ معنوی برخوردار است. هیچ خاصیتِ باطنی و ظاهری در آن نیست که ستایش و کرنش را برانگیزد. خودش آن را تراشیده، خودش به آن صورت بخشیده، اما در نظرش، آن معبودِ بی‌رقیب است و حاضر است برای آن جان‌فشانی کند. این تناقض آشکار، ما را به این پرسش می‌کشاند که «چیست آن جاذب نهان اندر نهان / در جهان تابیده از دیگر جهان؟» چه نیروی پنهانی، چه جذبه‌ی اسرارآمیزی از عالمی دیگر در این شیء بی‌جان تابیده که این‌چنین دل‌ها را تسخیر می‌کند؟

مولانا نمی‌خواهد بُت‌پرستی را توجیه کند، بلکه می‌خواهد ریشه‌ی عمیق و مرموز آن را بفهمد. او می‌گوید بُت‌پرستی بی‌علت و بی‌حکمت نبوده است. پیامبران البته با آن مبارزه کردند و آن را ریشه‌کن ساختند، اما خودِ این پدیده، ریشه‌ای دراز و گسترده داشت که از سرِ دیگرجهان و از چشم‌بندیِ غیبی برمی‌خاست. اینجاست که مولانا از سطحِ ظاهریِ قضاوت فراتر می‌رود و می‌کوشد تا رازِ نهان را در بطنِ هر پدیده‌ای، حتی پدیده‌ای که از نظرِ شریعت مردود است، بیابد و فهم کند.

نکات کلیدی

  • بُت‌پرستی نه صرفاً خطای فکری، بلکه نتیجه‌ی «مکر» یا چشم‌بندی الهی است.
  • آنچه در چشم کافر بی‌همتا می‌آید، در ذات خود فاقد هرگونه فرّ و روحانیت است.
  • جذبه‌ی بُت‌ها از نیرویی نهان و دیگرجهانی سرچشمه می‌گیرد که مولانا در پی کشف آن است.
  • مولانا در پیِ حکمت و رازِ پنهان در پسِ پدیده‌هاست، حتی در پدیده‌هایی که ظاهراً مردودند.

Sources: d6-s75 · 01:00:00 d6-s75 · 01:01:35 d6-s75 · 01:03:22

❋

به زبانِ تو — Limba ta · AI

❋

Discuție — Întreabă despre acest distih — răspuns din Masnavi, cu fiecare vers citat

Conversația ta rămâne pe acest dispozitiv, dacă nu o distribui.

Ce au întrebat cititorii

Nicio întrebare distribuită încă — a ta ar putea fi prima.